NASA-ს Fermi-ს გამა-სხივების კოსმოსურმა ტელესკოპმა, შესაძლოა, საბოლოოდ უპასუხა ასტრონომიის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ კითხვას: რა აძლევს ძალას სამყაროს ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავურ აფეთქებებს? საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა დაამტკიცა, რომ ე.წ. „სუპერკაშკაშა“ ზეახალი ვარსკვლავების ენერგიის წყარო სწორედ მაგნეტარია.

მაგნეტარი არის ნეიტრონული ვარსკვლავის იშვიათი სახეობა, რომელსაც სამყაროში ცნობილთაგან ყველაზე ძლიერი მაგნიტური ველი გააჩნია. ის ვარსკვლავის კოლაფსის დროს წარმოიქმნება.

ორი ათწლეულის ძიება

ჟურნალ Astronomy & Astrophysics-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, მეცნიერები თითქმის 20 წელია, Fermi-ს მონაცემებში ათასობით ზეახალი ვარსკვლავის გამა-სხივურ სიგნალს ეძებდნენ. აქამდე ეს მცდელობები უშედეგო იყო, თუმცა SN 2017egm-ის შესწავლამ გარღვევა მოიტანა.

ეს ობიექტი დედამიწიდან 440 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, თანავარსკვლავედ „დიდი დათვის“ მიმართულებით მდებარეობს. ის ერთ-ერთი ყველაზე ახლოს მდებარე სუპერკაშკაშა ზეახალი ვარსკვლავია, რაც მეცნიერებს დეტალური დაკვირვების საშუალებას აძლევდა.

როგორ მუშაობს „მაგნეტარის ძრავა“?

მკვლევართა თქმით, ახლად წარმოქმნილი მაგნეტარი წამში ასობითჯერ ბრუნავს. ეს წარმოუდგენელი სიჩქარე ქმნის ელექტრონებისა და პოზიტრონების მძლავრ ნაკადს. შედეგად, იქმნება მაღალი ენერგიის მქონე მატერიის ღრუბელი, რომელსაც „მაგნეტარის ქარის ნისლეულს“ უწოდებენ.

  • მაგნეტარის მაგნიტური ველი ჩვეულებრივ ნეიტრონულ ვარსკვლავზე 1000-ჯერ ძლიერია.
  • ნაწილაკების ურთიერთქმედება წარმოქმნის გამა-სხივებს.
  • გამა-სხივების ნაწილი იჭედება ნამსხვრევებში და გარდაიქმნება ხილულ სინათლედ, რაც აფეთქებას 10-ჯერ უფრო კაშკაშას ხდის.

მკვლევარი ფაბიო ასერო CNRS-დან განმარტავს, რომ აფეთქებიდან დაახლოებით სამი თვის შემდეგ, როდესაც ნამსხვრევები ფართოვდება და ცივდება, გამა-სხივებს გარეთ გამოსვლა შეუძლიათ. სწორედ ეს პროცესი დააფიქსირა Fermi-ს ტელესკოპმა.

მომავლის პერსპექტივები

მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ მომავალი ობსერვატორიები, როგორიცაა Cerenkov Telescope Array, მსგავსი მოვლენების აღმოჩენას 500 მილიონი სინათლის წლის მანძილზეც შეძლებენ. ეს კვლევა კოსმოსური ფიზიკისთვის ახალ ფანჯარას ხსნის, რაც საშუალებას მოგვცემს უკეთ გავიგოთ სამყაროს ყველაზე ექსტრემალური პროცესები.