ბოლო წლებში ხელოვნური ინტელექტის ინტეგრაციამ ჩვენს ყოველდღიურობაში ახალი კითხვები გააჩინა ადამიანის შემეცნებითი უნარების შესახებ. ფსიქოლოგ გლორია მარკის, რომელიც 30 წელია ციფრული ტექნოლოგიების გავლენას სწავლობს, მტკიცებით, ტექნოლოგიები ჩვენს გონებრივ კონტროლს საგრძნობლად ასუსტებს.

ყურადღების კონცენტრაციის კრიზისი

მარკის კვლევებმა, რომელიც მან 2003 წლიდან დაიწყო, საგანგაშო დინამიკა აჩვენა. 2003 წელს მომხმარებლის ყურადღების საშუალო ხანგრძლივობა ორ წუთნახევარს შეადგენდა. 2012 წლისთვის ეს მაჩვენებელი 75 წამამდე შემცირდა, ხოლო 2014-2020 წლების კვლევებით, ყურადღების კონცენტრაციის ხანგრძლივობა სულ რაღაც 47 წამია.

ფსიქოლოგი აღნიშნავს, რომ ყურადღების ასეთი ხშირი გადართვა პირდაპირ კავშირშია სტრესის მატებასთან. გულისცემის მონიტორებით ჩატარებულმა ცდებმა აჩვენა, რომ რაც უფრო სწრაფად ვცვლით ყურადღების ობიექტს, მით უფრო იმატებს ორგანიზმში სტრესის დონე.

ხელოვნური ინტელექტი და „შემეცნებითი ატროფია“

გლორია მარკი განსაკუთრებით შეშფოთებულია ხელოვნური ინტელექტის ჩატბოტების, როგორიცაა ChatGPT ან Gemini, გამოყენების ტენდენციით. როდესაც ჩვენ ინტელექტუალურ სამუშაოს — მაგალითად, ტექსტის ანალიზს ან რეზიუმირებას — ხელოვნურ ინტელექტს ვანდობთ, ჩვენ ვწყვეტთ „შემეცნებით პროცესს“.

„როდესაც ინფორმაციას აქტიურად ამუშავებთ, თქვენ მას სიღრმისეულად იაზრებთ და უკეთ იმახსოვრებთ. როდესაც ამ საქმეს AI-ს გადააბარებთ, თქვენი კოგნიტური უნარები აღარ ივარჯიშება“, — ამბობს მარკი. მისი თქმით, ეს პროცესი კუნთების ატროფიის მსგავსია: თუ გონებას არ ვტვირთავთ, მისი შესაძლებლობები სუსტდება, რაც ადამიანს დეზინფორმაციის მიმართ უფრო მოწყვლადს ხდის.

ემოციური ინტელექტის საფრთხე

საფრთხის ქვეშ დგება არა მხოლოდ კრიტიკული აზროვნება, არამედ ემოციური ინტელექტიც. ხელოვნურ ინტელექტთან ურთიერთობა არ მოითხოვს იმ ძალისხმევას, დროსა და გაგებას, რაც რეალურ ადამიანურ ურთიერთობებს სჭირდება. შედეგად, მარკის დაკვირვებით, ადამიანებში იკლებს მიზანდასახულობისა და ემოციური კავშირის განცდა.

როგორ დავიბრუნოთ კონტროლი?

მიუხედავად პესიმისტური პროგნოზებისა, გლორია მარკი გამოსავალსაც გვთავაზობს. მისი აზრით, გასაღები შეგნებულ ძალისხმევაშია. მკვლევარი გვირჩევს:

  • წავიკითხოთ წიგნები და არა მხოლოდ მათი მოკლე შინაარსი.
  • პირადად შევხვდეთ მეგობრებს, ციფრული კომუნიკაციის ნაცვლად.
  • შევზღუდოთ დამხმარე ტექნოლოგიების, მათ შორის GPS-ის გამოყენება იქ, სადაც დამოუკიდებლად ორიენტირება შეგვიძლია.

ტექნოლოგიებზე სრული უარის თქმა შეუძლებელია, თუმცა ცხოვრებისეული რუტინის შეცვლა და გონებრივი აქტივობის შენარჩუნება აუცილებელი ნაბიჯია ჩვენი კოგნიტური ჯანმრთელობის დასაცავად.