თანამედროვე ინტერნეტი სულ უფრო მეტად ემსგავსება კორპორატიულ მონოკულტურას. გლობალური დესკტოპ ბრაუზერების ბაზრის 80%-ზე მეტს Google-ის Chromium ძრავზე დაფუძნებული პროგრამები აკონტროლებს. შედეგად, ვებ-დეველოპერები ვებგვერდებს მხოლოდ Chrome-ის სტანდარტებზე მორგებით ქმნიან, რაც ქსელის მრავალფეროვნებას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს.

თუმცა, არსებობს ინტერნეტის ალტერნატიული სივრცეები, რომლებიც არ საჭიროებს რთულ JavaScript-ს ან მძიმე გრაფიკულ ინტერფეისს. ასეთი პროტოკოლებია Finger, Gopher და Gemini — სისტემები, რომლებიც ტერმინალში მუშაობენ და მომხმარებელს სთავაზობენ სრულიად განსხვავებულ, დეცენტრალიზებულ გამოცდილებას.

Finger: ციფრული ეპოქის პირველი სოციალური ქსელი

1971 წელს შექმნილი Finger-ის მიზანი მარტივი იყო: გაერკვიათ, ვინ იყო ქსელში ჩართული. პროტოკოლი სერვერზე ინახავს მომხმარებლის შესახებ ინფორმაციას, მათ შორის .plan ფაილს. ისტორიულად, ეს ფაილები იქცა პერსონალურ მანიფესტებად და აზრების გაზიარების ადგილად, რაც ფაქტობრივად სოციალური მედიის პროტოტიპს წარმოადგენდა.

Gopher: დაკარგული კონკურენტი

1991 წელს შექმნილი Gopher თავდაპირველად World Wide Web-ის რეალური კონკურენტი იყო. ის იერარქიული მენიუს სისტემით მუშაობს და FTP-ზე ბევრად სწრაფი და მარტივია. Gopher-ის პოპულარობა მას შემდეგ დაეცა, რაც უნივერსიტეტმა, რომელმაც ის შექმნა, კომერციული ლიცენზირება მოითხოვა, მაშინ როცა HTTP უფასო და ღია დარჩა.

მიუხედავად ამისა, Gopher არ გამქრალა. 2026 წლის მონაცემებით, ინტერნეტში კვლავ ასობით აქტიური Gopher-სერვერია, რომლებსაც ენთუზიასტები დამოუკიდებლად მართავენ.

Gemini: უსაფრთხო ალტერნატივა

2019 წელს შექმნილი Gemini პროტოკოლი Gopher-ის თანამედროვე, დაცულ ვერსიად მოიაზრება. დეველოპერმა, რომელიც Solderpunk-ის ფსევდონიმითაა ცნობილი, ის შექმნა როგორც პასუხი ინტერნეტის ზედმეტ კომერციალიზაციაზე. Gemini-ს მთავარი უპირატესობა TLS დაშიფვრის სავალდებულო გამოყენებაა, რაც მას უსაფრთხოების კუთხით თანამედროვე სტანდარტებთან აახლოებს.

ეს პროტოკოლები არ მოითხოვს გიგანტურ კორპორაციებს. ისინი ინახება და ნარჩუნდება იმ ადამიანების მიერ, ვინც აფასებს ინტერნეტის პირველად, დეცენტრალიზებულ იდეას.