ნორვეგიის ციფრული იდენტობის მართვის სისტემა, რომელიც ქვეყნის მოდერნიზაციის მთავარ მიღწევად ითვლებოდა, სერიოზული კრიტიკის ქარცეცხლშია. ოსლოს უნივერსიტეტის პროფესორი მარტე ეიდსანდ კიორვენი არსებულ ვითარებას „კატასტროფულს“ უწოდებს. მისი თქმით, სისტემა, რომელიც მოქალაქეებს სახელმწიფო და საბანკო სერვისებზე წვდომას უმარტივებს, რეალურად მათთვის ბარიერად იქცა.

რა პრობლემებს ქმნის სისტემა?

ციფრული იდენტიფიკაციის ინსტრუმენტები, როგორიცაა BankID, ნორვეგიის საზოგადოების „უნივერსალურ გასაღებად“ იქცა. თუმცა, SODI-ის პროექტის ფარგლებში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ სისტემას მნიშვნელოვანი ხარვეზები აქვს. განსაკუთრებით მძიმეა მდგომარეობა მოწყვლადი ჯგუფებისთვის: ხანდაზმულებისა და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისთვის, რომლებსაც ციფრული სერვისებით დამოუკიდებლად სარგებლობა უჭირთ.

ანგარიშში მოყვანილია კონკრეტული მაგალითები, სადაც ადამიანები დიაგნოზის გამო კარგავენ წვდომას ელექტრონულ ID-ზე. ეს მათ სრულფასოვანი სოციალური ცხოვრების შესაძლებლობას უზღუდავს. კიორვენი ხაზს უსვამს, რომ ეს არ არის მხოლოდ ტექნიკური ხარვეზი, არამედ ადამიანის უფლებების დარღვევის საკითხია.

უსაფრთხოება და კრიმინალი

ციფრული იდენტიფიკაციის სისტემა კრიმინალებისთვისაც მიმზიდველი სამიზნე გახდა. თაღლითები ხშირად იყენებენ ფიშინგს პერსონალური მონაცემების მოსაპარად. გასულ წელს ნორვეგიულმა ბანკებმა მილიარდობით კრონის ღირებულების თაღლითური მცდელობა აღკვეთეს, თუმცა სისტემური რისკები კვლავ მაღალია.

როდესაც კრიმინალი სხვისი ციფრული ID-ით სარგებლობს, მას შეუძლია:

  • სახელმწიფო რეესტრებში მონაცემების მანიპულირება;
  • სესხების აღება;
  • კომპანიების რეგისტრაცია;
  • უკანონოდ სოციალური დახმარებების მიღება.

ეს ქმედებები ხშირად ანადგურებს მსხვერპლთა ფინანსურ მდგომარეობას და ზოგიერთ შემთხვევაში, მათ სისხლისსამართლებრივი დევნის წინაშეც აყენებს. კიორვენის შეფასებით, ეს პროცესი კრიმინალურ სამყაროში უზარმაზარი ფინანსური რესურსების გადადინებას უწყობს ხელს.

საჭიროა თუ არა ცვლილებები?

კვლევითი ჯგუფი მიუთითებს, რომ ნორვეგიის ხელისუფლებამ პასუხისმგებლობა კერძო სექტორს გადააბარა, რამაც სისტემური კოორდინაციის ნაკლებობა გამოიწვია. ექსპერტები მოითხოვენ ჰოლისტურ მიდგომას და უფრო მკაცრ სახელმწიფო რეგულაციებს. ნორვეგიის საგადასახადო ადმინისტრაციის წარმომადგენლები კვლევის დასკვნებს კონსტრუქციულად აფასებენ და მზად არიან სისტემის გაუმჯობესებაზე იმუშაონ.