აშშ-ის მთავრობა ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი პლუტონიუმის პრობლემის გადაჭრას ახალი მიდგომით ცდილობს. ცივი ომის პერიოდში წარმოებული დაახლოებით 100 ტონა რადიოაქტიური მასალა, რომელიც ატომური ბომბების დასამზადებლად იყო განკუთვნილი, დღემდე მაღალი უსაფრთხოების ობიექტებში ინახება. ენერგეტიკის დეპარტამენტმა ამ მარაგების ნაწილის უტილიზაციისთვის ხუთი ბირთვული სტარტაპი შეარჩია.

ვინ არიან მონაწილე კომპანიები?

მთავრობასთან მოლაპარაკებებს იწყებენ: Oklo, Standard Nuclear, Shine Technologies, Flibe Energy და Exodys Energy. ეს კომპანიები პლუტონიუმს ახალი თაობის რეაქტორების გასაშვებად გამოიყენებენ. დეპარტამენტის ცნობით, სამიზნე ჯამში 34 ტონა პლუტონიუმია, რომლის განადგურებაც ამჟამად პრიორიტეტულ ამოცანად ითვლება.

საინტერესოა, რომ პროცესში ჩართული კომპანიების უკან ცნობილი ფიგურები დგანან. მაგალითად, ენერგეტიკის მდივანი კრის რაიტი ადრე Oklo-ს დირექტორთა საბჭოს წევრი იყო, თუმცა თანამდებობა ადმინისტრაციაში დანიშვნისთანავე დატოვა. ასევე, Oklo-სთან დაკავშირებული იყო სემ ალტმანი, რომელმაც საბჭოს თავმჯდომარის პოსტი გასულ წელს დატოვა.

ტექნოლოგიური გამოწვევები

პლუტონიუმის გამოყენება ბირთვულ ენერგეტიკაში რთულ პროცესს მოითხოვს. მისი ნახევარდაშლის პერიოდი 24 000 წელს შეადგენს, რაც მთავრობას არ აძლევს საშუალებას, მასალა უბრალოდ „შეინახოს“. Oklo უკვე ავითარებს რეაქტორს, რომელსაც შეუძლია როგორც ტრადიციული ურანის, ისე პლუტონიუმის გამოყენება.

Exodys Energy მუშაობს შერეული ოქსიდის საწვავზე (MOX), რომელიც ურანისა და პლუტონიუმის ნაზავს წარმოადგენს. მსგავსი ტექნოლოგია საფრანგეთში უკვე გამოიყენება, თუმცა აშშ-ში მისი დანერგვა ბიუჯეტისა და ვადების გადაჭარბების გამო წარსულში შეჩერდა.

უსაფრთხოების რისკები

გეგმას კრიტიკოსებიც ჰყავს. ბირთვული საფრთხეების ინიციატივის ვიცე-პრეზიდენტი სკოტ როკერი აღნიშნავს, რომ იარაღის კლასის პლუტონიუმის საწვავად გამოყენება სერიოზულ უსაფრთხოების რისკებს შეიცავს. მრავალი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ ეს მასალა უფრო დიდი ვალდებულებაა, ვიდრე ენერგორესურსი, და მისი მუდმივი განადგურება უფრო უსაფრთხოა.

ამ ეტაპზე სტარტაპები მთავრობასთან უსაფრთხოებისა და ტრანსპორტირების დეტალების შეთანხმებას იწყებენ. პროექტის წარმატება დამოკიდებული იქნება იმაზე, შეძლებენ თუ არა კომპანიები რადიოაქტიური მასალის უსაფრთხო მართვას კომერციულ გარემოში.