ირანში, სადაც თითქმის სამი თვის განმავლობაში გლობალური ქსელი გათიშული იყო, ინტერნეტზე წვდომა ნაწილობრივ აღდგა. ქვეყნის პირველმა ვიცე-პრეზიდენტმა, მოჰამად რეზა არეფმა სოციალურ ქსელ X-ზე დაწერა, რომ ეს „კიბერსივრცეზე თავისუფალი და რეგულირებადი წვდომისკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯია“.

ინტერნეტის მონიტორინგის საერთაშორისო ჯგუფების, Netblocks-ისა და Kentik-ის ცნობით, წვდომა 13:00 საათისთვის (GMT) ნაწილობრივ დაბრუნდა. მიუხედავად ამისა, ექსპერტები აფრთხილებენ მომხმარებლებს, რომ ქსელების უმეტესობა კვლავ გათიშულია და მდგომარეობა არასტაბილურია.

რატომ გაითიშა ინტერნეტი?

ირანის მთავრობამ ინტერნეტზე წვდომა 28 თებერვალს შეზღუდა. ეს გადაწყვეტილება მოჰყვა აშშ-ისა და ისრაელის მიერ განხორციელებულ თავდასხმებს. ოფიციალური თეირანი აცხადებდა, რომ ქსელის გათიშვა იყო აუცილებელი ზომა ჯაშუშობის, თვალთვალისა და მასშტაბური კიბერშეტევების თავიდან ასაცილებლად.

ეს შემთხვევა მსოფლიო ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივ ინტერნეტ-ბლოკადად მიიჩნევა. თეირანელი კონტენტი-კრეატორი BBC-სთან საუბარში ადასტურებს, რომ სახლის WiFi-ით ინტერნეტთან დაკავშირება უკვე შესაძლებელია, რაც მისთვის შემოსავლის წყაროს აღდგენას ნიშნავს.

გაფართოებული ცენზურა

მიუხედავად აღდგენის პროცესისა, ინტერნეტის მონიტორინგის ცენტრები აფრთხილებენ მოსახლეობას, რომ წვდომა არ არის სრულყოფილი. კვლევის დირექტორის, ისიკ მატერის თქმით, შეიმჩნევა „უფრო მასშტაბური ფილტრაცია“, ვიდრე ეს იანვრამდე იყო.

ისტორიულად, ირანში ყოველი ინტერნეტ-ბლოკადის მოხსნის შემდეგ, ქსელი უფრო მკაცრი კონტროლისა და შეზღუდვების პირობებში ბრუნდება.

ახალი შეზღუდვები განსაკუთრებით ეხება მესენჯერებს, მათ შორის WhatsApp-ს. ეს ნიშნავს, რომ მოქალაქეებს კვლავ გაუჭირდებათ საზღვარგარეთ მყოფ ოჯახის წევრებთან დაკავშირება. ბოლო პერიოდში ბევრმა ირანელმა სცადა შეზღუდვების გვერდის ავლა ძვირადღირებული VPN-სერვისებისა და კონტრაბანდული სატელიტური ტექნოლოგიების გამოყენებით.

პოლიტიკური ფონი

ინტერნეტის აღდგენა დაემთხვა ირანის მიერ აშშ-ის ახალი დარტყმების დაგმობას, რომელსაც თეირანმა „ზავის უხეში დარღვევა“ უწოდა. აშშ-ის მხარე აცხადებს, რომ სამხრეთ ირანში მიზანში ამოიღეს სარაკეტო ბაზები და ნაღმების დამგები გემები, რაც „თავდაცვითი ხასიათის“ ქმედება იყო.

აპრილში დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შემდეგ, ირანის მთავრობამ შემოიღო ე.წ. „ინტერნეტ-პრო“ სქემა. ეს იყო პრემიუმ-წვდომა ბიზნესებისა და პროფესიონალებისთვის, რომელიც მოითხოვდა იდენტიფიკაციას და დამატებით საფასურს. მიუხედავად კრიტიკისა, ეს სქემა რჩება ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტად, რომლითაც მთავრობა ინტერნეტის კონტროლს ცდილობს.