1967 წლის 8 ივნისს, ხმელთაშუა ზღვაში, სინას ნახევარკუნძულის მიმდებარედ, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების კვლევითი ხომალდი USS Liberty სასტიკი თავდასხმის სამიზნე გახდა. ისრაელის საჰაერო და საზღვაო ძალების იერიშს 34 ამერიკელი მეზღვაურის სიცოცხლე შეეწირა, 171 კი დაშავდა. ეს ინციდენტი აშშ-ის საზღვაო ფლოტის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ბნელ ფურცლად რჩება.

თავდასხმის დეტალები

ინციდენტი ექვსდღიანი ომის პერიოდში მოხდა. თავდასხმა ისრაელის გამანადგურებლების მიერ გემბანის დაბომბვით დაიწყო, რასაც მოჰყვა ტორპედოების დარტყმა. ამ უკანასკნელმა ხომალდის გვერდითი ნაწილი გაარღვია და ქვედა კვლევით სექტორში მყოფი 25 ადამიანი ადგილზევე დაიღუპა.

ისრაელის ოფიციალური პოზიცია უცვლელია: მათი მტკიცებით, ეს იყო „შეცდომა“, რადგან პილოტებმა ამერიკული ხომალდი ეგვიპტურ სამხედრო გემად მიიჩნიეს. თუმცა, გადარჩენილები ამ ვერსიას კატეგორიულად უარყოფენ. ისინი იხსენებენ, რომ იმ დილით ხომალდს აშშ-ის დროშა ჰქონდა აწეული და ისრაელის თვითმფრინავებთან ვიზუალური კონტაქტიც კი დაამყარეს.

„ეს არ ყოფილა უბედური შემთხვევა“

გემის მთავარი ინჟინერი რიჩარდ ბრუქსი წლების განმავლობაში ამტკიცებდა, რომ თავდასხმა მიზანმიმართული იყო. მისი თქმით, ისრაელმა იცოდა, თუ ვის ესხმოდა თავს და მიზანი ხომალდის ჩაძირვა იყო. არსებობს ეჭვი, რომ ისრაელი ცდილობდა ამერიკელების ომში ჩათრევას ან ხომალდის მიერ მოპოვებული საიდუმლო ინფორმაციის განადგურებას.

მიუხედავად გადარჩენილთა პროტესტისა, აშშ-ის კონგრესს ამ საკითხზე ოფიციალური გამოძიება არასდროს ჩაუტარებია. გემზე არსებული მასალების უდიდესი ნაწილი დღემდე გასაიდუმლოებულია, რაც კითხვის ნიშნებს ბადებს აშშ-ისა და ისრაელის სტრატეგიული პარტნიორობის ფონზე.

პოლიტიკური კონტექსტი და ჯაშუშური სკანდალები

თომას მასი, რომელიც უახლოეს დღეებში კონგრესში სპეციალურ მოხსენებას გეგმავს, თავდასხმას „პროვოცირების გარეშე განხორციელებულ აქტს“ უწოდებს. ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია პენტაგონის ბოლო გაფრთხილებების ფონზე, სადაც ისრაელის მიერ აშშ-ის წინააღმდეგ განხორციელებული ჯაშუშური ოპერაციები „კრიტიკულ“ საფრთხედ შეფასდა.

ისრაელის სადაზვერვო სამსახურების მხრიდან ამერიკელი მაღალჩინოსნების თვალთვალი და კიბერ-ჯაშუშობა, მათ შორის ჯონათან პოლარდის გახმაურებული საქმე, ადასტურებს, რომ ორ ქვეყანას შორის არსებული მჭიდრო კავშირების მიუხედავად, ისრაელი ხშირად მოქმედებდა აშშ-ის ინტერესების საწინააღმდეგოდ.