კემბრიჯის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფმა შექმნა ადამიანის ტვინისა და ზურგის ტვინის მინიატურული მოდელები, რომლებიც ნერვული სისტემის მუშაობის პროცესს იმეორებს. ამ ექსპერიმენტმა შესაძლებელი გახადა იმის დადგენა, რომ ნერვული დაზიანებები, რომლებიც ტრადიციულად მუდმივ და განუკურნებელ პროცესად მიიჩნეოდა, გარკვეულ პირობებში შესაძლოა აღდგეს.

ადამიანის განვითარების პროცესში ნეირონები ქმნიან რთულ ქსელებს, რომელთა მეშვეობითაც სიგნალები ტვინიდან ზურგის ტვინამდე ვრცელდება. ეს კავშირი ხორციელდება აქსონების, გრძელი ნერვული ბოჭკოების საშუალებით. თუმცა, ასაკის მატებასთან ერთად, ცენტრალური ნერვული სისტემა კარგავს დაზიანებული აქსონების რეგენერაციის უნარს, რაც ხშირად იწვევს დამბლას ან მოძრაობის უნარის შეზღუდვას.

რევოლუციური მოდელი ლაბორატორიაში

2021 წელს დოქტორ ანდრაშ ლაკატოშის ხელმძღვანელობით შექმნილმა „ტვინის ორგანოიდებმა“ მკვლევრებს საშუალება მისცა, შეესწავლათ მოტორული ნეირონების დაავადებები. ახალ კვლევაში, რომელიც ჟურნალ Cell Reports-ში გამოქვეყნდა, მეცნიერებმა ერთმანეთთან დააკავშირეს ტვინისა და ზურგის ტვინის ორგანოიდები.

მკვლევრებმა დააკვირდნენ, თუ როგორ იზრდებოდა აქსონები ტვინის ქსოვილიდან ზურგის ტვინისკენ, რითაც შეიქმნა ფუნქციური ნერვული წრე, რომელიც კუნთოვანი უჯრედების შეკუმშვას იწვევდა.

რეგენერაციის ბიოლოგიური შეზღუდვა

ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ ნერვული ბოჭკოების აღდგენის უნარი მკვეთრად მცირდება განვითარების 150-ე დღის შემდეგ. ჯორჯ გიბონსის განცხადებით, ეს მიუთითებს იმაზე, რომ ცენტრალური ნერვული სისტემის სიმწიფესთან ერთად, რეგენერაციის უნარის დაქვეითება ბიოლოგიურადაა ჩაპროგრამებული.

მეცნიერებმა აღმოაჩინეს გენთა ქსელი, რომელიც მოქმედებს როგორც „ბიოლოგიური გადამრთველი“. როდესაც მათ ამ ქსელის გარკვეული რეგულატორები დაბლოკეს, ნეირონებმა კვლავ დაიწყეს აქსონების ზრდა.

მედიკამენტური ჩარევა

კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა შეისწავლეს სხვადასხვა პრეპარატი, რომლებიც ამ გენურ ქსელზე მოქმედებენ. ერთ-ერთი კანდიდატი იყო ლინესტრენოლი, რომელიც ამჟამად ჰორმონალურ თერაპიაში გამოიყენება. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ ამ პრეპარატმა დაზიანებულ ნეირონებში აქსონების რეგენერაცია მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს მედიკამენტი შესაძლოა არ იყოს ზურგის ტვინის დაზიანების პირდაპირი მკურნალობის გზა, ის ამტკიცებს, რომ ნერვული ბოჭკოების მიზანმიმართული აღდგენა თეორიულად შესაძლებელია. ეს აღმოჩენა ახალ იმედს უჩენს პაციენტებს, რომელთა დაავადებები აქამდე განუკურნებლად ითვლებოდა.