ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) პანდემიის ხელშეკრულება, რომელიც კაცობრიობის მომავალი პანდემიებისგან დაცვას ისახავდა მიზნად, ჩიხშია. ხუთწლიანი დაძაბული მოლაპარაკებების შემდეგ, გლობალური სამხრეთის ქვეყნებმა მკაფიო პოზიცია დააფიქსირეს: ისინი არ დაუშვებენ Covid-19-ის დროს არსებული უსამართლო სისტემის გამეორებას.

პანდემიის პერიოდში განვითარებადი ქვეყნები ვაქცინებს უფრო გვიან, მცირე რაოდენობით და გაცილებით მაღალ ფასად იღებდნენ, ვიდრე მდიდარი სახელმწიფოები. ამან გამოიწვია როგორც ადამიანური მსხვერპლი, ისე ხანგრძლივი ეკონომიკური რეცესია.

რა არის დავის მთავარი საგანი?

მოლაპარაკებების მთავარი წინააღმდეგობა ეხება ინფორმაციისა და რესურსების გაცვლას. გლობალური ჩრდილოეთის ქვეყნები ითხოვენ, რომ განვითარებადმა სახელმწიფოებმა ოპერატიულად გააზიარონ ინფორმაცია ახალი პათოგენების შესახებ, რადგან კვლევების თანახმად, ახალი ვირუსები, სავარაუდოდ, სწორედ ამ რეგიონებიდან გავრცელდება.

საპასუხოდ, გლობალური სამხრეთის ქვეყნები მოითხოვენ „quid pro quo“-ს პრინციპს: თუ ისინი გასცემენ მონაცემებს, სანაცვლოდ უნდა მიიღონ გარანტირებული წვდომა ამ ინფორმაციის საფუძველზე შექმნილ ვაქცინებსა და სამედიცინო პრეპარატებზე. დასავლური მხარე და ფარმაცევტული ინდუსტრია ამ ვალდებულებებს ნებაყოფლობითი საფუძვლების მიღმა არ განიხილავენ.

მოთხოვნები და რეალობა

ამჟამინდელი მოლაპარაკებების თანახმად, გლობალური სამხრეთი ითხოვს, რომ წარმოებული მედიკამენტების სულ მცირე 20% მათთვის იყოს განკუთვნილი. გარდა ამისა, ისინი მოითხოვენ ტექნოლოგიების გაზიარებას, რათა ადგილობრივად შეძლონ ვაქცინების წარმოება.

  • ფარმაცევტული ინდუსტრია წინააღმდეგია, თუმცა მთავრობებს შეეძლოთ კერძო სექტორზე ზეწოლა სუბსიდიებისა და გარანტირებული მოგების პირობით.
  • ევროპა, რომელიც ამ პროცესის მთავარი ინიციატორია, კრიტიკის ქარცეცხლშია, რადგან მოლაპარაკებებს „fait accompli“-ს სტილში, ანუ დასრულებულ ფაქტად წარმოაჩენს.
  • აშშ უკვე ეძებს ალტერნატიულ გზებს და ორმხრივი შეთანხმებების მეშვეობით ცდილობს საკუთარი ჯანდაცვის ზედამხედველობის სისტემის ჩამოყალიბებას.

თუ შეთანხმება საბოლოოდ ჩაიშლება, ეს დააზიანებს არა მხოლოდ გლობალურ ჯანდაცვას, არამედ საერთაშორისო ურთიერთობების სისტემასაც, რომელიც პოსტ-პანდემიურ პერიოდში ისედაც დაძაბულია. მსოფლიოს სჭირდება მტკიცებულება, რომ საერთაშორისო ინსტიტუტებს კვლავ შეუძლიათ ფუნქციონირება, თუმცა ამ ეტაპზე „ძალა აღმართს ხნავს“ პრინციპი საერთაშორისო თანამშრომლობას აშკარად აჭარბებს.