ტექნოლოგიურ სამყაროში სკანდალი მწიფდება. ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმა Mercor-ის თანადამფუძნებელმა ბრენდან ფუდიმ სოციალურ ქსელ X-ზე ვენჩურული ინვესტირების ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ფირმა, Sequoia Capital, მკაცრად გააკრიტიკა. ფუდიმ ფონდის მიერ გამოყენებულ მეთოდს „Sequoia-ს თაღლითობა“ უწოდა.

რა არის „ორმაგი ფასწარმოქმნა“?

საქმე ეხება ინვესტირების პრაქტიკას, როდესაც ფონდი სტარტაპში კაპიტალს ორ ეტაპად დებს. პირველ ეტაპზე ინვესტორი ფულს შედარებით დაბალ ფასად აბანდებს, ხოლო მეორე, გაცილებით მცირე ნაწილს — გაბერილ ფასად. საბოლოოდ, საჯარო სივრცეში მხოლოდ ეს მაღალი, ე.წ. „სათაურის“ (headline) ღირებულება ხმიანდება.

ამ სტრატეგიით იქმნება შთაბეჭდილება, რომ სტარტაპი ბაზარზე დომინანტია. რეალურად კი, მთავარი ინვესტორის საშუალო შესასვლელი ფასი გაცილებით დაბალია, ვიდრე ეს საჯაროდ ცხადდება. მაგალითად, IT-სტარტაპ Serval-ის შემთხვევაში, 1 მილიარდიანი შეფასება ფაქტობრივად 400 მილიონს უტოლდებოდა.

Sequoia-ს პოზიცია

Sequoia-ს წარმომადგენელმა შონ მაგუაიერმა ბრალდებებს უპასუხა. მისი თქმით, ეს არ არის „თაღლითობა“, არამედ ბაზრის რეალობა. მაგუაიერის განმარტებით, როდესაც სხვა ინვესტორები „ცხელ“ AI-სტარტაპებში იმაზე მეტს იხდიან, ვიდრე Sequoia-ს სურს, ფონდი იძულებულია, ინვესტიცია ორ ნაწილად დაყოს.

„ჩვენ ვცდილობთ, კომპანიის შენების პროცესი და კაპიტალი ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ. ეს არ არის ჩრდილოვანი გარიგება, ეს არის ბაზრის დინამიკა,“ — აცხადებს მაგუაიერი.

საფრთხეები დასაქმებულთათვის

ამ სქემის მთავარი მსხვერპლი შესაძლოა კომპანიის თანამშრომლები იყვნენ. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს დამოუკიდებელი შეფასების მექანიზმები (409A), ისინი ხშირად მიკერძოებულია. კომპანიები მოტივირებულნი არიან, შეფასება დაბალი შეინარჩუნონ, რათა თანამშრომლებისთვის გადასახადები შეამცირონ, თუმცა ეს პროცესი ხშირად არ ასახავს რეალურ ეკონომიკურ სურათს.

პრობლემა მხოლოდ შეფასებებს არ ეხება. ინვესტორი ნიკო ბონაცოსი აღნიშნავს, რომ სტარტაპები ხშირად წლიური განმეორებადი შემოსავლის (ARR) მონაცემებსაც მანიპულირებენ. ბაზარზე, სადაც კონკურენცია უკიდურესად მაღალია, წარმატების ილუზიის შექმნა ბევრად უფრო მარტივი გახდა, ვიდრე ოდესმე.