2025 წლის ივნისში, ჩიკაგოში მომხდარი ხანძრის დროს, მეხანძრეების კიბემ მუშაობაზე უარი თქვა. შეფერხებამ, რომელიც მანქანის გადატვირთვას დასჭირდა, ოთხი ადამიანის, მათ შორის ბავშვის სიცოცხლე შეიწირა. ეს არ იყო მხოლოდ ტექნიკური ხარვეზი, არამედ ბიზნეს-მოდელის შედეგი, რომელსაც კერძო კაპიტალი (Private Equity) მართავს.

მტაცებლური ბიზნეს-მოდელი

კერძო კაპიტალის ფონდები, რომლებიც მსოფლიოში ტრილიონობით დოლარს განაგებენ, ხშირად იყენებენ ე.წ. „დალევერჯებულ გამოსყიდვას“ (LBO). ისინი ყიდულობენ კომპანიებს, რომლებსაც ვალებით ტვირთავენ, შემდეგ კი აგრესიულად ჭრიან ხარჯებს, რათა მოკლევადიანი მოგება მიიღონ.

სენატის ეკონომიკური კომიტეტის მონაცემებით, ეს არის „შეიძინე, გაძარცვე და გაყიდე“ სტრატეგია. ასეთი მეთოდით მართული კომპანიები ათჯერ უფრო ხშირად ხვდებიან გაკოტრების პირას, ვიდრე სხვა ბიზნესები.

სახანძრო ინდუსტრიის კონსოლიდაცია

ორი ათეული წლის წინ ამერიკაში ათეულობით დამოუკიდებელი სახანძრო მანქანების მწარმოებელი იყო. დღეს ბაზრის 80% სამმა კომპანიამ — REV Group-მა, Pierce Manufacturing-მა და Rosenbauer-მა დაიკავა. კონსოლიდაცია არ მომხდარა ბუნებრივი კონკურენციის გზით; ეს იყო მიზანმიმართული სტრატეგია.

REV Group, რომელიც კერძო საინვესტიციო ფირმა American Industrial Partners-ს ეკუთვნის, სისტემატურად შთანთქავდა პატარა მწარმოებლებს. შედეგად, სახანძრო მანქანების ფასი გაორმაგდა, ხოლო მუნიციპალიტეტებს მანქანის მისაღებად ოთხ წლამდე ლოდინი უწევთ. კომპანიის ხელმძღვანელობა კი ამ „რიგს“ არა პრობლემად, არამედ გარანტირებულ შემოსავლის წყაროდ განიხილავს.

უსაფრთხოება მოგების წინააღმდეგ

სენატორმა ჯოშ ჰოულიმ ამ პროცესს პირდაპირ „ძარცვა“ უწოდა. მაშინ, როდესაც შეკვეთების რიგი იზრდება, მწარმოებლები ქარხნებს ხურავენ და მილიონობით დოლარს აქციონერების დივიდენდებში ხარჯავენ. შედეგად, მეხანძრეებს ხშირად მოძველებული ტექნიკით ან პიკაპებით უწევთ ადგილზე მისვლა.

ეს სცენარი მხოლოდ სახანძრო სერვისებს არ ეხება. ანალოგიური პროცესები მიმდინარეობს სასწრაფო დახმარების მანქანებისა და მოხუცთა თავშესაფრების სექტორშიც. იქ, სადაც კერძო კაპიტალი შედის, ხარისხი იკლებს, ფასები კი იზრდება, რაც ხშირად ფატალური შედეგებით მთავრდება.