SpaceX-ი ამერიკულ საფონდო ბირჟებზე საზეიმო დებიუტისთვის ემზადება. ეს იქნება ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური საჯარო შეთავაზება (IPO), რომლის ღირებულებაც, წინასწარი შეფასებით, 1.8 ტრილიონ დოლარს აღწევს. თუმცა, ოპტიმიზმის ფონზე, ფინანსური სამყარო შეშფოთებას არ მალავს.

მმართველობის კრიზისი და მასკის კონტროლი

ინვესტორთა მთავარი შიში ილონ მასკის მმართველობის მოდელს უკავშირდება. ახალი სტრუქტურით, მასკი შეინარჩუნებს ხმის მიცემის უფლების 85%-ს, მაშინ როცა მისი წილი კაპიტალში 42%-ია. ეს ნიშნავს, რომ კომპანიის დირექტორთა საბჭოს პრაქტიკულად არ ექნება მასკის გადაყენების ბერკეტი, რაც აშშ-ის კორპორატიულ პრაქტიკაში იშვიათი და საგანგაშო პრეცედენტია.

ნიუ-იორკის შტატის მაღალჩინოსნები და საპენსიო ფონდების ხელმძღვანელები ღიად აცხადებენ, რომ ეს მოდელი აქციონერთა ინტერესებს ზღუდავს. მათი თქმით, მასკის პასუხისმგებლობისგან იზოლირება ინვესტორებს დაუცველს ხდის.

საპენსიო ფონდების იძულებითი ინვესტიცია

Nasdaq-ის ახალი წესების მიხედვით, SpaceX-ი ბირჟაზე გასვლიდან სულ რაღაც 15 დღეში შესაძლოა მოხვდეს ინდექსებში. ეს ავტომატურად ნიშნავს, რომ საპენსიო ფონდები, რომლებიც ინდექსებს მიჰყვებიან, ვალდებულნი იქნებიან, SpaceX-ის აქციები შეიძინონ.

"ისინი ვალდებულნი არიან იყიდონ კომპანიები ინდექსის წონის პროპორციულად. ეს ნიშნავს, რომ მათ მოუწევთ SpaceX-ის აქციების შეძენა, რაც ბევრისთვის უაღრესად არასასურველი სცენარია," - ამბობს ბოსტონის კოლეჯის ექსპერტი ალექსანდერ ტომიჩი.

არის თუ არა SpaceX გადაფასებული?

MorningStar-ის ანალიტიკოსები SpaceX-ის აქციას 63 დოლარად აფასებენ, რაც IPO-ს სავარაუდო ფასზე, 135 დოლარზე, 53%-ით ნაკლებია. არსებობს შიში, რომ ხელოვნური ინტელექტის სექტორში შექმნილი „ბუშტი“ შესაძლოა გასკდეს და შედეგად, საპენსიო დანაზოგები მნიშვნელოვნად დაზარალდეს.

კრიტიკოსები იხსენებენ მასკის მიერ დაპირებულ, მაგრამ შეუსრულებელ პროექტებსაც. „ნიუ-იორკ თაიმსის“ კვლევის თანახმად, მან თავისი დაპირებების მხოლოდ 19% შეასრულა დროულად. მაგალითად, მარსზე ადამიანის გაგზავნის ან ტესლას სრულად ავტონომიური ტაქსების შესახებ გაცემული პირობები ჯერ კიდევ შეუსრულებელია.

სამომავლო პერსპექტივები

მიუხედავად კრიტიკისა, კომპანიას ჰყავს მხარდამჭერებიც. Starlink-ის სწრაფი ზრდა, კოსმოსური გაშვებების სიხშირე და თავდაცვის სექტორთან თანამშრომლობა SpaceX-ს მყარ საფუძველს უქმნის. Goldman Sachs-ის პროგნოზით, კომპანიის შემოსავალმა 2030 წლისთვის შესაძლოა 470 მილიარდ დოლარს მიაღწიოს.

თუმცა, კითხვა რჩება: ღირს თუ არა ეს პოტენციური მოგება იმ რისკებად, რაც საპენსიო ფონდებისა და მცირე ინვესტორებისთვის მმართველობის გაუმჭვირვალე სტრუქტურას მოაქვს?