თმოგვის ციხე-სიმაგრე ჯავახეთის ისტორიული ლანდშაფტის განუყოფელი ნაწილია. პირველი წერილობითი ცნობები ამ სტრატეგიული ნაგებობის შესახებ 914 წლით თარიღდება. სწორედ ამ პერიოდში არაბთა ჯარმა ციხის აღება სცადა, თუმცა, მისი მიუვალი რელიეფისა და მცველთა სიმტკიცის გამო, მტერი მარცხით გაბრუნდა.

სტრატეგიული მნიშვნელობა და უნიკალური არქიტექტურა

შუა საუკუნეებში თმოგვი რეგიონის გასაღებად ითვლებოდა. ვინც ამ ციხეს აკონტროლებდა, ფაქტობრივად, მთელ მიმდებარე ტერიტორიას განაგებდა. ციხე-სიმაგრე გამოირჩევა საინჟინრო გადაწყვეტილებებით: საიდუმლო გვირაბები, კლდეში ნაკვეთი გზები და საყარაულო კოშკები მას თითქმის აუღებელს ხდიდა.

მტრისთვის ერთადერთი გზა რესურსების ბლოკირება იყო, თუმცა თმოგველებს ესეც გათვლილი ჰქონდათ. მდინარე მტკვრამდე ჩასასვლელი ფარული გასასვლელები ციხის დამცველებს წყლისა და სურსათის მარაგის შევსების საშუალებას აძლევდა.

ტრაგიკული ღალატი და ციხის დაცემა

ლეგენდის თანახმად, ციხე გარედან კი არა, შიგნიდან გატყდა. ციხისთავის, გელა თმოგველის მეუღლემ ოსმალეთის მთავარსარდალთან გარიგება დადო. მან მაწვნის ქილით ჩუმად გაიტანა გალავნის გასაღები და მტერს ციხის კარი გაუღო.

ამბობენ, რომ გელა თმოგველმა ტყვეობას მაღალი კლდიდან ხევში ცხენით გადახტომა ამჯობინა. ოსმალებმა ციხე-ქალაქი გაანადგურეს და არც მოღალატე ქალი დაინდეს.

დღევანდელი მდგომარეობა

დღეს თმოგვის ციხის ტერიტორიაზე წმინდა მარინეს სახელობის ტაძრის ნაშთებია შემორჩენილი. ტაძრამდე მისვლა რთული არ არის, თუმცა მეტად საშიშია: სრიალა ბალახი და არამყარი ქვები დიდ სიფრთხილეს მოითხოვს.

ადგილზე კვლავ შეხვდებით წლების წინ ადგილობრივების მიერ დაწყებული კუსტარული რესტავრაციის კვალს. მიუხედავად იმისა, რომ თმოგვი ისტორიული მემკვიდრეობის სიმბოლოა, ძეგლი დღემდე დაუცველია და დროის დამანგრეველ ზემოქმედებას განიცდის.