მათემატიკური კვლევების სფეროში ხელოვნური ინტელექტის როლი მკვეთრად იზრდება. ლაიდენის დეკლარაცია, რომელიც ლორენცის ცენტრის 2025 წლის სამუშაო შეხვედრის შედეგად შეიქმნა, სწორედ ამ პროცესის მართვის ახალ წესებს გვთავაზობს.

რა არის დეკლარაციის მიზანი?

დოკუმენტი მიზნად ისახავს მათემატიკაში AI-ის სისტემების გამოყენების ჩარჩოების მოწესრიგებას. მეცნიერთა საერთაშორისო ჯგუფმა ყურადღება გაამახვილა ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ავტომატურად გენერირებული შედეგების სანდოობა და მათი გადამოწმების პროცედურები.

დეკლარაციაში ხაზგასმულია, რომ მათემატიკური მტკიცებულებების ფორმალიზაცია ახალი ტექნოლოგიების მეშვეობით გარდაუვალია, თუმცა ეს პროცესი დამკვიდრებულ აკადემიურ პრაქტიკებს გამოწვევების წინაშე აყენებს.

ძირითადი რეკომენდაციები მკვლევრებისთვის

  • გამჭვირვალობა: მკვლევრებმა საჯაროდ უნდა განაცხადონ ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტების გამოყენების შესახებ.
  • პასუხისმგებლობა: ავტორი რჩება სრულად პასუხისმგებელი წარმოდგენილი შედეგების სიზუსტეზე, მიუხედავად იმისა, თუ რა ინსტრუმენტები იქნა გამოყენებული.
  • ციტირების სტანდარტები: აუცილებელია წინა კვლევების სათანადო და ზუსტი მითითება.

ინსტიტუციური პასუხისმგებლობა

დეკლარაცია მოუწოდებს პროფესიულ გაერთიანებებსა და დამფინანსებელ ორგანიზაციებს, შეიმუშაონ მკაფიო პოლიტიკა AI-ის გამოყენებასთან დაკავშირებით. ეს გულისხმობს რეცენზირების (peer review) პროცესის განახლებას და სამეცნიერო სტანდარტების დაცვას.

პოლიტიკოსების მიმართ რეკომენდაციები მოიცავს რეგულაციების დახვეწას, ინფრასტრუქტურულ ინვესტიციებს და ექსპერტული რჩევების გათვალისწინებას AI სისტემების შეფასებისას. განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა კომერციული ორგანიზაციების გავლენას სამეცნიერო კვლევებზე.

მათემატიკა ეყრდნობა ლოგიკურ სიზუსტეს. ხელოვნური ინტელექტის ინტეგრაციამ ეს ფუნდამენტი არ უნდა შეარყიოს.

ლონდონის მათემატიკური საზოგადოება უკვე მუშაობს დეკლარაციის პრინციპების საკუთარ პოლიტიკაში ასახვაზე, რაც მომავალში სამეცნიერო პუბლიკაციების სტანდარტებს მნიშვნელოვნად შეცვლის.