შოტლანდიის იზოლირებულ კუნძულებზე მცხოვრები ბეღურები მეცნიერებს ევოლუციური პროცესების დაკვირვების იშვიათ შესაძლებლობას აძლევენ. ბირმინგემის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ პატარა ფრინველების რამდენიმე პოპულაცია მატერიკული ნათესავებისგან დამოუკიდებლად ვითარდება.

კვლევა, რომელიც Evolutionary Journal of the Linnean Society-ში გამოქვეყნდა, შოტლანდიის ოთხ კუნძულოვან ქვესახეობაზე ფოკუსირდება: შეტლანდის კუნძულები, ფეირ-აილი, გარე ჰებრიდები და სენტ-კილდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ფრინველები მსგავს გარემო პირობებში ცხოვრობენ, თითოეულმა პოპულაციამ საკუთარი ევოლუციური გზა აირჩია.

რა არის კუნძულოვანი გიგანტიზმი?

მკვლევარებმა აღმოაჩინეს „კუნძულოვანი გიგანტიზმის“ მკაფიო ნიშნები შეტლანდისა და სენტ-კილდას ბეღურებში. ეს ფენომენი მაშინ ვლინდება, როდესაც კუნძულზე იზოლირებული ცხოველები მატერიკზე მცხოვრებ მონათესავე სახეობებზე მნიშვნელოვნად დიდები ხდებიან. მსგავსი მაგალითებია გალაპაგოსის კუები ან მავრიკიის გადაშენებული დოდო.

ზომაში სხვაობა შთამბეჭდავია. თუ დიდი ბრიტანეთის მატერიკზე მცხოვრები ბეღურები 7-დან 10 გრამამდე იწონიან, სენტ-კილდას ბეღურების წონა 13-დან 16 გრამამდე მერყეობს. ზოგიერთი მათგანი მატერიკულ ბეღურებზე ორჯერ დიდია, რაც მათ ფრინველებში კუნძულოვანი გიგანტიზმის მსოფლიო შემთხვევების ზედა 25%-ში ათავსებს.

გენეტიკური იზოლაცია და პარალელური ევოლუცია

მეცნიერებს არ აღმოუჩენიათ მტკიცებულება იმისა, რომ კუნძულების ბეღურები რეგულარულად ჯვარდებიან მატერიკულ პოპულაციებთან. ხანგრძლივმა იზოლაციამ მათ საშუალება მისცა, შეემუშავებინათ უნიკალური ფიზიკური ნიშნები, სიმღერები და გენეტიკური მახასიათებლები.

კვლევის ხელმძღვანელი, დოქტორი მიხალ ეჟერსკი აღნიშნავს, რომ ოთხივე ქვესახეობა გენეტიკურად განსხვავდება მატერიკული ბეღურებისგან. „სეტლანდისა და სენტ-კილდას ბეღურები განსაკუთრებით გამოირჩევიან გარეგნობითა და სიმღერით. მათი გენეტიკური განსხვავებულობა იმდენად მაღალია, რომ ისინი შესაძლოა ახალ სახეობებად ჩამოყალიბდნენ“, — აცხადებს მეცნიერი.

საინტერესოა, რომ შეტლანდისა და სენტ-კილდას ბეღურები ერთმანეთისგანაც გენეტიკურად განსხვავდებიან. ეს მიუთითებს „პარალელურ ევოლუციაზე“: მსგავსმა გარემო ფაქტორებმა დამოუკიდებლად გამოიწვია მსგავსი შედეგი, თუმცა სხვადასხვა გენეტიკური გზით.

მნიშვნელობა მეცნიერებისთვის

კვლევა გვიჩვენებს, რომ კუნძულოვანი გარემო ევოლუციას პროგნოზირებადი მიმართულებით ცვლის. ეს პროცესები მოიცავს არა მხოლოდ სხეულის ზომის ზრდას, არამედ ბუმბულის საფარის ცვლილებას, სიცოცხლის ხანგრძლივობის მატებას და ფრენის უნარის შემცირებას. შოტლანდიელი ბეღურები ამიერიდან მნიშვნელოვან მოდელად იქცევიან კუნძულოვანი ბიომრავალფეროვნების შესასწავლად.