ამერიკის შეერთებულ შტატებში სამეცნიერო კვლევები უპრეცედენტო კრიზისს განიცდის. ათასობით ფედერალური გრანტი გაყინულია ან გაუქმებულია, რაც ათწლეულების განმავლობაში ჩამოყალიბებულ სამეცნიერო ეკოსისტემას ანგრევს. მეცნიერები ამ პროცესს არა უბრალოდ დაფინანსების შეწყვეტად, არამედ დარგის „შიმშილით სიკვდილად“ აფასებენ.

Mari Fouz (illustration); Getty Images (photographs featured in illustration)

კრიზისის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია ასტრონომ კრისტოფერ რეინოლდსის პროექტი — Advanced X-ray Imaging Satellite (AXIS). ათწლიანი მუშაობის შემდეგ, ტელესკოპი, რომელიც ადრეული სამყაროსა და შავი ხვრელების შესწავლას ისახავდა მიზნად, საბოლოოდ დაიხურა.

პრობლემები მას შემდეგ დაიწყო, რაც მთავრობის ეფექტიანობის დეპარტამენტმა (DOGE) NASA-ს ბიუჯეტის ოპტიმიზაცია მოსთხოვა. შედეგად, სააგენტოს თანამშრომლების მეხუთედმა სამსახური დატოვა, მათ შორის წამყვანმა ინჟინრებმა და პროექტის მენეჯერებმა. გუნდები გამოცდილების გარეშე დარჩნენ, რამაც AXIS-ის მსგავსი პროექტების მართვა შეუძლებელი გახადა.

ვითარებას ამძიმებს პოლიტიკური ფაქტორიც. NIH-სა და NSF-ში დაწესდა ე.წ. „აკრძალული თემების“ სია. გრანტების მიმღებებს ეკრძალებათ ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორიცაა „სტრუქტურული რასიზმი“. მკვლევრებს, რომლებიც უარს ამბობენ ტერმინოლოგიის შეცვლაზე, დაფინანსების შეწყვეტით ემუქრებიან.

კრიზისმა საერთაშორისო თანამშრომლობაც დააზიანა. ახალი რეგულაციებით, გრანტის მიმღებებს ეკრძალებათ უცხოელ პარტნიორებთან ქვეკონტრაქტების გაფორმება. ეს განსაკუთრებით აზარალებს ეპიდემიოლოგიურ კვლევებს, სადაც ვირუსების შესწავლა მათი გავრცელების არეალშია აუცილებელი.

სამეცნიერო საზოგადოებაში განწყობა უკიდურესად დაძაბულია. გამოკითხვების თანახმად, მეცნიერთა 75% უკვე განიხილავს კვლევითი საქმიანობის სხვა ქვეყანაში გაგრძელებას. ექსპერტები შიშობენ, რომ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ არსებული „სამეცნიერო კონტრაქტი“ სახელმწიფოსა და მეცნიერებს შორის ოფიციალურად დარღვეულია.