საფრანგეთის პარლამენტმა ისტორიული გადაწყვეტილება მიიღო — დეპუტატებმა ერთხმად დაუჭირეს მხარი ე.წ. „შავი კოდექსის“ (Code Noir) გაუქმებას. ეს დოკუმენტი, რომელიც საფრანგეთის კოლონიებში მონობის მართვის წესებს განსაზღვრავდა, საუკუნეების განმავლობაში მოქმედებდა.

რა არის „შავი კოდექსი“?

„შავი კოდექსი“ 400 წლის წინ შემუშავებული საკანონმდებლო აქტია. ის დეტალურად აღწერდა წესებს, რომლითაც მონათმფლობელები კარიბის ზღვის აუზის საფრანგეთის კოლონიებში მოქმედებდნენ. კანონი მონებს ადამიანებად კი არა, „ნივთებად“ მოიხსენიებდა, რომელთა ყიდვა, გაყიდვა და მემკვიდრეობით გადაცემა სრულიად ლეგალური იყო.

კოდექსი ნებას რთავდა მფლობელებს, სასტიკად გასწორებოდნენ მონებს. დასაშვები იყო ფიზიკური ანგარიშსწორება, ცემა და საჯარო ჩამოხრჩობაც კი, თუკი მონა კანონით დადგენილ ნორმებს დაარღვევდა. ამ საშინელი პრაქტიკის არსებობა თანამედროვე საფრანგეთში ბევრისთვის შოკისმომგვრელი აღმოჩნდა.

რეპარაციები და სამართლიანობა

მიუხედავად იმისა, რომ კანონის გაუქმება მნიშვნელოვანი სიმბოლური ნაბიჯია, საზოგადოებაში მწვავე კითხვები რჩება. ექსპერტები, მათ შორის African Futures Lab-ის დირექტორი ლილიან უმუბიეი და იელის უნივერსიტეტის პროფესორი მარლენ დო, მსჯელობენ, არის თუ არა ეს საკმარისი.

მთავარი გამოწვევა რეპარაციული სამართლიანობის საკითხია. მხოლოდ კანონის გაუქმება არ აბათილებს იმ მძიმე მემკვიდრეობას, რაც მონობამ დატოვა. მსხვერპლთა შთამომავლები ითხოვენ არა მხოლოდ წარსულის დაგმობას, არამედ სისტემური უსამართლობის აღმოფხვრას, რომელიც დღემდე აისახება საზოგადოებაზე.

რა იქნება შემდეგ?

  • სიმბოლური აქტიდან პრაქტიკულ ნაბიჯებზე გადასვლა;
  • მონობის მსხვერპლთა შთამომავლებისთვის კომპენსაციების განხილვა;
  • ისტორიული მეხსიერების გადააზრება საგანმანათლებლო სისტემაში;
  • საფრანგეთის კოლონიური წარსულის სრული აუდიტი.

საფრანგეთის საგარეო საქმეთა ყოფილი ანალიტიკოსი ან ჟიდისელი აღნიშნავს, რომ ეს პროცესი კომპლექსურია. ქვეყანას მოუწევს დააბალანსოს წარსულის ტრაგიკულ ფურცლებთან შეგუება და თანამედროვე დემოკრატიული ღირებულებების დაცვა.