რუსეთსა და ირანს შორის ურთიერთობებს მრავალსაუკუნოვანი მძიმე ისტორია აქვს. მე-19 საუკუნის დასაწყისში, თეირანში რუსეთის ელჩი ალექსანდრ გრიბოედოვი მოკლეს, რაც ორ იმპერიას შორის ღრმა დაპირისპირების სიმბოლოდ იქცა. იმ პერიოდში რუსეთი სპარსეთს სუსტ, კლიენტ სახელმწიფოდ აღიქვამდა და აქტიურად ცდილობდა რეგიონზე გავლენის მოპოვებას.

ისტორიული ჭრილში, რუსეთი მუდმივად ცდილობდა ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ პროვინციების მიტაცებას. მე-20 საუკუნეში, საბჭოთა კავშირის პერიოდში, ურთიერთობები კიდევ უფრო დაიძაბა. ირანის ხელმძღვანელობა მოსკოვს ხშირად აკრიტიკებდა, 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ კი, ოფიციალური თეირანი საბჭოთა კავშირს „პატარა სატანასაც“ კი უწოდებდა.

რა შეიცვალა დღეს?

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, სიტუაცია შეიცვალა. ირანისთვის რუსეთი აღარ იყო ექსპანსიური საფრთხე, ხოლო მოსკოვისთვის თეირანი გახდა მნიშვნელოვანი მოკავშირე ახლო აღმოსავლეთში გავლენის შესანარჩუნებლად. დღეს მათი თანამშრომლობა მოიცავს:

  • სამხედრო ტექნოლოგიები: ირანი აქტიურად ყიდულობს რუსულ შეიარაღებას, მათ შორის გამანადგურებლებსა და საჰაერო თავდაცვის სისტემებს.
  • ენერგეტიკა: რუსული კომპანიები ირანის ნავთობისა და გაზის მოპოვების პროცესში არიან ჩართულნი.
  • ბირთვული ენერგეტიკა: რუსეთი აშენებს და მართავს ბუშერის ატომურ ელექტროსადგურს და გეგმავს კიდევ ოთხი ახალი ბლოკის მშენებლობას.
  • კოსმოსური თანამშრომლობა: მოსკოვმა ირანს საკუთარი კოსმოდრომი „ბაიკონური“ დაუთმო სატელიტების გასაშვებად.

პრაგმატიზმი თუ მეგობრობა?

მიუხედავად გაღრმავებული ეკონომიკური და სამხედრო კავშირებისა, ექსპერტები თანხმდებიან, რომ ეს არის „მოხერხებულობის ქორწინება“. მთავარი მაერთიანებელი ფაქტორი ორივე ქვეყნის საერთო მიზანია: დასავლეთის, კერძოდ კი აშშ-ის გავლენის შესუსტება უკრაინაში, კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთში.

„მათ ერთმანეთი არ უყვართ“, – აღნიშნავენ ანალიტიკოსები. ირანულ საზოგადოებასა და მედიაში რუსეთის მიმართ უნდობლობა დღემდე მაღალია. თუმცა, საერთო გეოპოლიტიკური გამოწვევები აიძულებს ორივე მხარეს, გადადონ ისტორიული წყენა და შეინარჩუნონ სტრატეგიული ალიანსი.