თებერვლის ბოლოს, ოპერაცია „Epic Fury“-ს დაწყებიდან 100 დღის თავზე, აშშ-სა და ირანს შორის კონფლიქტი კვლავ მწვავე ფაზაში რჩება. მიუხედავად იმისა, რომ მხარეებმა რამდენჯერმე სცადეს დიპლომატიური გზით დაძაბულობის განმუხტვა, რეალური მშვიდობა მიუღწეველი რჩება.

პირველი პირდაპირი დიალოგი ისლამაბადში

აპრილის შუა რიცხვებში ისლამაბადში აშშ-ისა და ირანის დელეგაციები შეხვდნენ. ეს იყო პირველი პირდაპირი მოლაპარაკება 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ. ამერიკულ მხარეს ვიცე-პრეზიდენტი ჯეი დი ვენსი ხელმძღვანელობდა, ირანულს კი — საგარეო საქმეთა მინისტრი აბას არაღჩი.

ირანის პირობა მკაფიო იყო: ისრაელის მიერ ლიბანში ცეცხლის შეწყვეტა და საზღვარგარეთ გაყინული ირანული აქტივების განბლოკვა. მოლაპარაკებები 21 საათს გაგრძელდა, თუმცა შედეგი არ მოუტანია. ვენსის განცხადებით, ვაშინგტონი ელოდებოდა ირანის მყარ გარანტიას ბირთვულ იარაღზე უარის თქმის შესახებ, რაც თეირანმა არ უზრუნველყო.

ბირთვული პროგრამა და ჰორმუზის სრუტე

მოლაპარაკებების მთავარ დაბრკოლებად ირანის ურანის გამდიდრების პროგრამა რჩება. საერთაშორისო დამკვირვებლების ცნობით, ირანს გააჩნია 440 კგ 60%-ით გამდიდრებული ურანი, რაც ბირთვული იარაღის შექმნისთვის საჭირო 90%-იან ზღვართან სახიფათოდ ახლოსაა.

კონფლიქტის ფონზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა ჰორმუზის სრუტემ. ირანმა სრუტეში ნაოსნობა შეზღუდა, რაც გლობალური ენერგომომარაგების კრიზისს უქმნის საფრთხეს. ამერიკამ საპასუხოდ ირანული პორტების საზღვაო ბლოკადა გამოაცხადა, რაც ნავთობის ექსპორტით მიღებული შემოსავლების შემცირებას ისახავს მიზნად.

რატომ იშლება შეთანხმებები?

ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მოლაპარაკებების პროცესში მხარეებს შორის ნდობის დეფიციტია. ექსპერტი ნაისან რაფატი მიიჩნევს, რომ პროგრესი ზოგიერთ საკითხში არსებობს, თუმცა დარჩენილი 5%-იანი შეუთანხმებლობა ხშირად მთლიან პროცესს აბათილებს. მაგალითად, აპრილში გამოცხადებული დროებითი ზავი ლიბანში ისრაელის მხრიდან საჰაერო დარტყმების გაგრძელების გამო პრაქტიკულად არ აღსრულებულა.

ივნისის დასაწყისში მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია ტრამპისა და ნეთანიაჰუს სატელეფონო საუბრის შესახებ, სადაც აშშ-ის ლიდერმა ისრაელის პრემიერი გააკრიტიკა, თუმცა სამხედრო ესკალაცია სამხრეთ ლიბანში კვლავ გრძელდება.