აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა და ირანის პრეზიდენტმა მასუდ ფეზეშქიანმა ომის დასასრულებლად და მუდმივი სამშვიდობო შეთანხმების განვითარებისთვის მემორანდუმს ხელი ციფრულად მოაწერეს. შეთანხმება, რომელსაც სამი დღით ადრე აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი ჯეი-დი ვენსი და ირანის პარლამენტის სპიკერი მოჰამად ბაგერ ყალიბაფი აწერდნენ ხელს, სამხედრო მოქმედებების დაუყოვნებლივ შეწყვეტას ითვალისწინებს.

დოკუმენტი, რომელიც 14 პუნქტს აერთიანებს, მიზნად ისახავს ისრაელის მიერ ლიბანში სამხედრო ოპერაციების შეწყვეტას და ჰორმუზის სრუტის სრულად გახსნას. ირანი ვალდებულებას იღებს, მომდევნო 60 დღის განმავლობაში სრუტეში საზღვაო ტრაფიკი გადასახადების გარეშე უზრუნველყოს.

შეთანხმების დეტალები და ბირთვული საკითხი

მემორანდუმი ირანის მიერ გამდიდრებული ურანის მარაგების განკარგვის საკითხსაც ეხება. აშშ-ის ადმინისტრაციის მაღალჩინოსნების განცხადებით, ამ ეტაპზე რადიოაქტიური მასალების სასწრაფოდ ამოღების საჭიროება არ არსებობს, რადგან 2025 წლის ივნისში განხორციელებული ოპერაცია „შუაღამის უროს“ (Midnight Hammer) ფარგლებში დარტყმებმა ობიექტები ეფექტურად დააზიანა.

ტრამპმა აღნიშნა, რომ შეთანხმების წარუმატებლობის შემთხვევაში პასუხისმგებლობის ჯეი-დი ვენსისთვის დაკისრების იდეა მოსწონს. „თუ ყველაფერი გამოვა, დამსახურებას მე მივიწერ, თუ არა - ჯეი-დის დავაბრალებ“, - განაცხადა ტრამპმა საფრანგეთში, G7-ის სამიტის მიმდინარეობისას.

პოლიტიკური შეფასებები

შეთანხმებას კრიტიკით შეხვდნენ რესპუბლიკელი სენატორები. ბილ კესიდიმ დოკუმენტს „ბოლო ათწლეულების ყველაზე ცუდი საგარეო პოლიტიკური შეცდომა“ უწოდა. სენატორმა ტომ ტილისმა კი აღნიშნა, რომ ომის დაწყებიდან დღემდე 13 ამერიკელი სამხედრო დაიღუპა, ხოლო 365 ადამიანი დაშავდა, რის ფონზეც 14-პუნქტიანი მემორანდუმი არასაკმარისად მიაჩნია.

შეთანხმების თანახმად, აშშ ირანის წინააღმდეგ ეკონომიკურ სანქციებს ეტაპობრივად გააუქმებს და რეგიონულ პარტნიორებთან ერთად ირანის ეკონომიკური აღდგენისთვის 300 მილიარდი დოლარის გეგმას შეიმუშავებს.