დიდი ბრიტანეთის მდინარე უაი (River Wye) ისტორიული გადაწყვეტილების ცენტრში მოექცა. ჰეი-ონ-უაიში გამართულ ცერემონიაზე ოფიციალურად გაფორმდა ქარტია, რომელიც მდინარეს „დაბინძურებისგან თავისუფალი ყოფნის“ უფლებას ანიჭებს. ეს არის პირველი შემთხვევა გაერთიანებულ სამეფოში, როდესაც მდინარემ საზღვრისპირა დაცვის გარანტიები მიიღო.

რატომ გახდა საჭირო ქარტია?

155 მილის სიგრძის მდინარე უაი, რომელიც უელსსა და ინგლისს შორის მიედინება, წლების განმავლობაში მძიმე ეკოლოგიური კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ მდინარე დაცული იყო არსებული კონსერვაციული კანონებით, ბუნების დამცველები აცხადებენ, რომ სოფლის მეურნეობისა და საკანალიზაციო სისტემებიდან ჩამდინარე ნარჩენებმა წყლის ხარისხი კრიტიკულად გააუარესა.

შედეგად, მდინარეში განვითარებულმა წყალმცენარეების აყვავებამ (algal blooms) წყალში ჟანგბადის დონე მკვეთრად შეამცირა, რამაც ადგილობრივი ფაუნა გაანადგურა. ბუნების დაცვის სააგენტოებმა მდინარის სტატუსი „არახელსაყრელიდან“ „დეგრადირებულამდე“ შეამცირეს.

რა უფლებებს ანიჭებს დოკუმენტი მდინარეს?

ახალი ქარტია, რომელსაც ჰერფორდშირის, გლოსტერშირისა და უელსის სხვადასხვა მუნიციპალიტეტმა მოაწერა ხელი, მდინარეს ანიჭებს სამართლებრივ საფუძველს, მოითხოვოს საკუთარი ბუნებრივი ფუნქციების აღდგენა. ქარტიის ინიციატორები იმედოვნებენ, რომ ეს პრეცედენტი გახდება მოდელი სხვა მდინარეებისთვისაც, როგორიცაა ტემზა ან სევერნი.

აღსანიშნავია, რომ 2025 წლის აპრილში დაინიშნა ეკოლოგი დოქტორი ლუიზ ბოდნორი, რომელსაც „მდინარე უაის ხმის“ (Voice of the Wye) სტატუსი მიენიჭა. მისი მთავარი ფუნქციაა, ოფიციალურ შეხვედრებზე მდინარის სახელით ისაუბროს და მიიღოს გადაწყვეტილებები, რომლებიც მდინარის ეკოლოგიურ კეთილდღეობას უზრუნველყოფს.

"მდინარეს აქვს უფლება, შეასრულოს თავისი ბუნებრივი ფუნქციები და იყოს თავისუფალი დაბინძურებისგან", - აცხადებს ჰერფორდშირის საბჭოს მრჩეველი ელისა სვინგლჰერსტი.

მომავალში ქარტიის შემქმნელები გეგმავენ, რომ მსგავსი ინიციატივები გავრცელდეს ადგილობრივ ფერმერებსა და სკოლებში, რათა საზოგადოებამ გაიაზროს მდინარის, როგორც ცოცხალი ორგანიზმის უფლებები.