გასულ თვეში 20 წლის დანიელ მორენო-გამამ OpenAI-ის აღმასრულებელ დირექტორ სემ ალტმანის სან-ფრანცისკოს რეზიდენციას „მოლოტოვის კოქტეილი“ ესროლა. ინციდენტის შემდეგ გაირკვა, რომ თავდამსხმელი აქტიურად იყო ჩართული ხელოვნური ინტელექტის (AI) საწინააღმდეგო ონლაინ ფორუმებში. ყველაზე მეტად კი მკვლევრების ყურადღება მისმა Discord-ის მეტსახელმა მიიპყრო: „ბატლერიანელი ჯიჰადისტი“.

ტერმინი „ბატლერიანული ჯიჰადი“ ფრენკ ჰერბერტის საკულტო რომანების სერია „დიუნიდან“ მომდინარეობს. წიგნში ეს არის მოვლენა, როდესაც კაცობრიობა აჯანყდა „მოაზროვნე მანქანების“ წინააღმდეგ. დღეს ეს გამოთქმა სულ უფრო ხშირად გამოიყენება როგორც რადიკალური ანტი-ტექნოლოგიური მოძრაობის სლოგანი.

საინტერესოა, რომ ამ ტერმინმა პოლიტიკურ დისკურსშიც შეაღწია. ცოტა ხნის წინ ინტერნეტში გავრცელდა ინფორმაცია პაპ ლეო XIV-ის ახალი ენციკლიკა Magnifica Humanitas-ის შესახებ, რომელიც ბევრმა მიიჩნია ხელოვნური ინტელექტის წინააღმდეგ მიმართულ მანიფესტად.

რას ნიშნავს სინამდვილეში „ბატლერიანული ჯიჰადი“?

მცდარია მოსაზრება, რომ ეს ჯიჰადი მხოლოდ ტექნოლოგიების წინააღმდეგ ბრძოლაა. ჰერბერტის სამყაროში ჯიჰადის მთავარი სამიზნე არა თავად მანქანები, არამედ „მანქანური დამოკიდებულება“ და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება იყო. ეს არის ომი ტექნოკრატიის წინააღმდეგ, სადაც ადამიანები ცდილობენ სხვების დამორჩილებას ხელოვნური თუ მექანიკური საშუალებებით.

როგორც ჰერბერტი მიუთითებდა, როდესაც ადამიანებმა აზროვნება მანქანებს მიანდეს, მათ ეს თავისუფლების იმედით გააკეთეს, თუმცა შედეგად მხოლოდ სხვა ადამიანების ტირანიას შეუწყვეს ხელი. „ბატლერიანული ჯიჰადი“ ამ პროცესის საპირწონედ წარმოჩნდება, თუმცა ისიც ხშირად ხდება მობილიზაციის იარაღი მასების მანიპულაციისთვის.

ტექნოლოგია თუ ძალაუფლების კრიზისი?

პაპ ლეო XIV-ის ენციკლიკა ამ კუთხით ახალ კონტექსტს გვთავაზობს. ის არ ებრძვის თავად ტექნოლოგიას, არამედ აკრიტიკებს „დეჰუმანიზებულ ამბიციას“, რომელიც ადამიანს ინსტრუმენტად, ნივთად აქცევს. ეს მიდგომა ემთხვევა ჰერბერტისეულ გაფრთხილებას: ძალაუფლება მაგნიტივით იზიდავს კორუმპირებულ პიროვნებებს.

საბოლოო ჯამში, თანამედროვე მოძრაობები, რომლებიც ჰერბერტის მეტაფორებს იყენებენ, ხშირად ავიწყდებათ მთავარი გაკვეთილი: მანქანების განადგურება ვერ აღმოფხვრის ადამიანურ სწრაფვას დომინაციისკენ. „დიუნის“ სამყაროში მანქანების აკრძალვამ კაცობრიობა არ გაათავისუფლა, არამედ ის ფეოდალურ სტაგნაციაში ჩააგდო.