ბიზნესი თანამშრომლებს: ამერიკული კომპანიები მფლობელობის ახალ მოდელზე გადადიან

ამერიკულ ბიზნესსექტორში ახალი ტენდენცია იკიდებს ფეხს. მეწარმეები, რომლებიც პენსიაზე გასვლას გეგმავენ, კომპანიების გაყიდვას გარე ინვესტორებზე აღარ ჩქარობენ. ნაცვლად ამისა, ისინი ბიზნესს საკუთარ თანამშრომლებს უთმობენ.

ამ მოდელის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია ორეგონში მდებარე ფეხსაცმლის მწარმოებელი კომპანია Softstar Shoes. იანვრიდან კომპანიის 30-კაციანი გუნდი სრულად ფლობს საწარმოს. დამფუძნებელმა ტრიშა სალსიდომ გადაწყვეტილება საპენსიო ასაკის მოახლოების გამო მიიღო.

სალსიდო აღნიშნავს, რომ მფლობელობის ცვლილებამ თანამშრომლების მოტივაცია რადიკალურად შეცვალა. ისინი აქტიურად გვთავაზობენ იდეებს ოპტიმიზაციისა და მოგების ზრდისთვის, რაც მანამდე არ ხდებოდა.

სტატისტიკა ადასტურებს, რომ ეს არ არის ცალკეული შემთხვევა. 2025 წლის კვლევის თანახმად, აშშ-ში ყოველწლიურად 600-მდე ფირმა გადადის თანამშრომლების საკუთრებაში. ამ გარიგებების დასაფინანსებლად ხელმისაწვდომი საინვესტიციო სახსრები კი გასულ წელს 78%-ით გაიზარდა და 865 მილიონი დოლარი შეადგინა.

ექსპერტები ამ პროცესს „ვერცხლის ცუნამს“ უწოდებენ. McKinsey-ის ანგარიშის მიხედვით, 2035 წლამდე დაახლოებით 6 მილიონი მცირე და საშუალო ბიზნესის მფლობელი გავა პენსიაზე. ჰარვარდის ბიზნეს სკოლის ასოცირებული პროფესორის, ითან რუენის თქმით, ბევრი მეწარმის შვილს საოჯახო საქმის გაგრძელება არ სურს, რაც თანამშრომლებისთვის ბიზნესის გადაცემას ყველაზე ოპტიმალურ გზად აქცევს.

ასეთი სტრუქტურა რამდენიმე ძირითადი მეთოდით ხორციელდება:

• Employee Ownership Trust (EOT): ნდობის ფონდი მართავს კომპანიას თანამშრომლების სახელით. თანამშრომლებს არ უწევთ ბიზნესის გამოსყიდვა საკუთარი ჯიბიდან, ნაწილი კი მომავალი მოგებიდან იფარება.
• Employee Stock Ownership Plan (ESOP): ყველაზე გავრცელებული მეთოდი, სადაც თანამშრომლები აქციებს იღებენ, რომელთა განაღდებაც კომპანიიდან წასვლისას ხდება.
• კოოპერატივები: თანამშრომლები პირდაპირ ყიდულობენ კომპანიის წილებს.

სარგებელი ორმხრივია: თანამშრომლები ინარჩუნებენ სამუშაო ადგილებს და იღებენ წილს მოგებაში, ხოლო დამფუძნებლები დარწმუნებულნი არიან, რომ მათ მიერ ათწლეულების განმავლობაში ნაშენი საქმე არ დაიხურება და არ გაიყიდება კორპორატიულ მყიდველზე, რომელიც ხარჯების შემცირების მიზნით საწარმოო ხაზებს გააუქმებდა.

თუმცა, პროცესი მარტივი არ არის. პოლ სილვისი, რომელმაც 71 წლის ასაკში თავისი კომპანია SilkoTek-ის თანამშრომლებისთვის გადაცემა დაიწყო, აფრთხილებს კოლეგებს, რომ დაგეგმვა წლებს მოითხოვს. ეს არ არის ნაბიჯი, რომელიც პენსიაზე გასვლის წელს უნდა დაიწყოთ.

ამერიკის მთავრობაც ცდილობს პროცესის გამარტივებას. შრომის დეპარტამენტმა შექმნა სპეციალური ინიციატივა, რომელიც ბიზნესებს თანამშრომლების საკუთრებაში გადასვლის მექანიზმებს უხსნის. კონგრესში კი ამ მოდელის ხელშემწყობი კანონმდებლობის მიმართ ორპარტიული მხარდაჭერაა.