პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ირანთან მიმდინარე მოლაპარაკებებს კვლავ ბარაკ ობამას პერიოდის ბირთვულ შეთანხმებას, ცნობილს როგორც JCPOA, უკავშირებს. ტრამპი აცხადებს, რომ მის მიერ დაგეგმილი გარიგება გაცილებით ეფექტური იქნება, ვიდრე 2015 წელს გაფორმებული დოკუმენტი.

2018 წელს აშშ-ის ამ შეთანხმებიდან გასვლის შემდეგ, ტრამპი არაერთხელ გააკრიტიკა ობამას ადმინისტრაციის მიდგომა. მისი თქმით, ირანისთვის ბირთვული პოტენციალის შეზღუდვის სანაცვლოდ შეღავათების მიცემა „საშინელი გარიგება“ იყო, რამაც თეირანს მეტი აგრესიის საშუალება მისცა.

რა იყო JCPOA-ს არსი?

2015 წელს გაფორმებული „ირანის ბირთვული გარიგება“ ითვალისწინებდა თეირანის ბირთვული აქტივობების მკაცრ შეზღუდვას სანქციების მოხსნის სანაცვლოდ. შეთანხმება მოიცავდა ურანის გამდიდრების დონის ლიმიტებს და საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს (IAEA) მიერ ინსპექტირების უპრეცედენტო უფლებებს.

ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ გარიგება, მიუხედავად მისი ხარვეზებისა, ბირთვული იარაღის გავრცელების შეკავების ყველაზე ეფექტური მექანიზმი იყო. თუმცა, ოპონენტები აცხადებდნენ, რომ დოკუმენტი არ ეხებოდა ირანის მიერ ბალისტიკური რაკეტების პროგრამასა და რეგიონულ გავლენას.

რატომ არის მოლაპარაკებები ჩიხში?

მიმდინარე კონფლიქტის ფონზე, რომელიც უკვე მეოთხე თვეა გრძელდება, ტრამპის ადმინისტრაცია ცდილობს ახალი შეთანხმების მიღწევას. თუმცა, ექსპერტები გაფრთხილებას იძლევიან: 2026 წლის პირობებში ბევრად უფრო რთულია ბირთვული პროცესების კონტროლი, ვიდრე ერთი ათწლეულის წინ.

ირანის ბირთვული ინფრასტრუქტურა და ტექნოლოგიური შესაძლებლობები მას შემდეგ მნიშვნელოვნად განვითარდა. ირანი ამჟამად ამდიდრებს ურანს იმ დონემდე, რომელიც ტექნიკურად ბირთვული ასაფეთქებელი მოწყობილობისთვის გამოსადეგია.

ყოფილი ენერგეტიკის მინისტრი ერნესტ მონისი აცხადებს, რომ ამჟამინდელი პირობები ათი წლის წინანდელთან შედარებით ბევრად ნაკლებად ხელსაყრელია. მისი თქმით, ახალი შეთანხმება მოითხოვს გაცილებით უფრო მკაცრ მონიტორინგს, ვიდრე ეს 2015 წელს იყო გათვალისწინებული.