სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის (USC) მეცნიერებმა ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმი გამოავლინეს. გამოცემა npj Drug Discovery-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, სპეციალისტებმა იდენტიფიცირება მოახდინეს ფერმენტისა, სახელად cPLA2 (კალციუმზე დამოკიდებული ფოსფოლიპაზა A2), რომელიც ტვინში ანთებითი პროცესების პროვოცირებას ახდენს.

კავშირი გენეტიკურ რისკთან

მკვლევრებმა დაადგინეს კავშირი cPLA2-ის გააქტიურებასა და იმ ადამიანებს შორის, რომლებიც APOE4 გენის მატარებლები არიან. ცნობილია, რომ სწორედ ეს გენი ითვლება ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების ყველაზე ძლიერ გენეტიკურ ფაქტორად. მიუხედავად იმისა, რომ APOE4-ის ყველა მატარებელს არ უვითარდება ეს ნეიროდეგენერაციული დაავადება, კვლევამ აჩვენა, რომ cPLA2-ის მაღალი აქტივობის მქონე პირებში რისკი მკვეთრად იზრდება.

გამოწვევა: ფერმენტის სელექციური მართვა

მეცნიერების წინაშე რთული ამოცანა იდგა: როგორ შეემცირებინათ cPLA2-ის მავნე გავლენა ისე, რომ არ დაეზიანებინათ მისი ბუნებრივი, სასარგებლო ფუნქციები ტვინში. ამასთან, საჭირო იყო ისეთი პრეპარატების შექმნა, რომლებიც სისხლ-ტვინის ბარიერს გადალახავდნენ.

კვლევის ხელმძღვანელის, ჰუსეინ იასინის განცხადებით, მათ შეძლეს ისეთი ნაერთების იდენტიფიცირება, რომლებიც სელექციურად მოქმედებენ cPLA2-ზე. ამ ნაერთებმა ცხოველთა მოდელებსა და უჯრედულ კულტურებში ეფექტურობა დაამტკიცეს.

მილიარდობით მოლეკულის სკრინინგი

სასურველი შედეგის მისაღწევად გუნდმა მასშტაბური კომპიუტერული სკრინინგი გამოიყენა. მკვლევრებმა მილიარდობით შესაძლო მოლეკულა შეაფასეს, რათა ეპოვათ ისეთები, რომლებიც:

  • მიზანმიმართულად დაარეგულირებდნენ cPLA2-ის აქტივობას;
  • შეძლებდნენ ტვინში შეღწევას;
  • იქნებოდნენ უსაფრთხო და სტაბილური.

ფარმაკოლოგ სტენ ლუის ხელმძღვანელობით, შერჩეული ნაერთები ტესტირებისთვის მოამზადეს. შედეგად, ერთ-ერთი ინჰიბიტორი წამყვან კანდიდატად დასახელდა, რომელმაც ადამიანის ტვინის უჯრედებში ალცჰაიმერით გამოწვეული სტრესული ფაქტორები მნიშვნელოვნად შეამცირა.

მომავლის პერსპექტივები

მომდევნო ეტაპზე მეცნიერები ყურადღებას გაამახვილებენ იმაზე, თუ რამდენად უსაფრთხო და ეფექტურია ამ მექანიზმის მოდულირება ადამიანის ორგანიზმში. კვლევა, რომელშიც უნივერსიტეტის ათობით მკვლევარი მონაწილეობდა, მნიშვნელოვან ნაბიჯად ითვლება ნეიროდეგენერაციული დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლაში.