საუკუნეზე მეტია, რაც გენეტიკა გრეგორ მენდელის მიერ აღმოჩენილ მემკვიდრეობის პრინციპებს ეყრდნობა. თუმცა, უახლესმა კვლევამ, რომელიც Nature Genetics-ში გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ დნმ-ის მიმდევრობა ყველაფერს არ განსაზღვრავს. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მემკვიდრეობითი ნიშნები, რომლებიც კლასიკურ კანონებს არ ემორჩილება.

გარდა გენებისა, მშობლები შვილებს ეპიგენეტიკურ ცვლილებებსაც გადასცემენ. ეს არის ქიმიური მოდიფიკაციები, რომლებიც გენების ფუნქციონირებას ცვლის, თუმცა თავად დნმ-ის კოდი ხელუხლებელი რჩება. თაგვებზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ ნიშნების დაახლოებით 7% მოულოდნელი გზით ვრცელდება.

მენდელის კანონების მიღმა

მენდელის კანონები აღწერს, თუ როგორ გადაეცემა გენების ვერსიები — ალელები — თაობიდან თაობას. ძუძუმწოვრებში შთამომავალი თითოეული მშობლისგან თითო ასლს იღებს. ზოგიერთი მათგანი დომინანტურია, ზოგი კი რეცესიული.

ახალმა კვლევამ გამოავლინა შემთხვევები, როდესაც ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობა ამ ჩარჩოში არ ჯდება. მკვლევარებმა აღმოაჩინეს ეპიგენეტიკური ნიმუშები, რომელთა წარმომავლობის მიკვლევა არც ერთ მშობელთან არ იყო შესაძლებელი.

პარამუტაცია ძუძუმწოვრებში

კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენაა პარამუტაციის ფენომენი, რომელიც აქამდე მცენარეებსა და ბუზებში იყო ცნობილი, ძუძუმწოვრებში კი — არა. ეს პროცესი ხდება მაშინ, როდესაც ერთი ალელის მეთილირება მეორე ალელზე გადადის.

ეს ფენომენი დაფიქსირდა Capn11 გენთან დაკავშირებულ რეგიონში, რომელიც სპერმის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. მკვლევართა თქმით, ეპიგენეტიკური ცვლილებები შესაძლოა გარემო ფაქტორებით, როგორიცაა კვება ან სტრესი, იყოს განპირობებული.

ჯონ ჰოპკინსის უნივერსიტეტის პროფესორის, ენდრიუ ფეინბერგის განმარტებით, ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობის არამენდელური ნიმუშები შესაძლოა ახალი ნიშნების შეძენის გაცილებით სწრაფი გზა იყოს, ვიდრე თავად გენომის თანმიმდევრობის ცვლილება.

მომავალში მეცნიერები გეგმავენ, მსგავსი კვლევები ადამიანის გენომის მონაცემებზეც ჩაატარონ. ეს დაეხმარება კლინიკურ გენეტიკოსებს, უკეთ გაიგონ მემკვიდრეობითი დაავადებების ბუნება და გარემო ფაქტორების გავლენა თაობათა შორის.