სტენფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ტვინის დაბერების ერთ-ერთი ფუნდამენტური მიზეზი აღმოაჩინეს. კვლევა, რომელიც ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა, მიუთითებს, რომ ტვინის უჯრედებში ცილების წარმოების სისტემა ასაკთან ერთად წყვეტს გამართულ მუშაობას, რაც საბოლოოდ ალცჰაიმერისა და სხვა ნეიროდეგენერაციული დაავადებების განვითარებას უწყობს ხელს.

რა ხდება უჯრედულ დონეზე?

ორგანიზმი ეყრდნობა პროცესს, რომელსაც „პროტეოსტაზი“ ეწოდება. ეს სისტემა პასუხისმგებელია ცილების სწორად აგებაზე, შენარჩუნებასა და დაზიანებული ცილების დროულ განადგურებაზე. როდესაც ეს მექანიზმი ირღვევა, უჯრედებში გროვდება დაზიანებული, ტოქსიკური ცილების გროვები, რომლებიც ხელს უშლის ტვინის ნორმალურ ფუნქციონირებას.

კვლევის ავტორის, ჯუდით ფრაიდმენის თქმით, ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო ახსნა იმისა, თუ რატომ ხდება დაბერებული ტვინი დაუცველი დაავადებების მიმართ. მეცნიერებმა პროცესი აფრიკულ თევზზე, Nothobranchius furzeri-ზე დააკვირდნენ, რომელსაც ძალიან მოკლე სასიცოცხლო ციკლი აქვს და სწრაფად უვითარდება ასაკობრივი პრობლემები.

„საცობები“ უჯრედებში

მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ პრობლემა ცილების სინთეზის კონკრეტულ ფაზაში, ე.წ. „ტრანსლაციის ელონგაციის“ პროცესშია. ამ დროს რიბოზომები გადაადგილდებიან ინფორმაციულ რნმ-ზე (mRNA) და თანმიმდევრულად აგებენ ცილებს.

„დაბერების პროცესში რიბოზომები ხშირად ჩერდებიან ან ერთმანეთს ეჯახებიან. ეს მოლეკულური საცობები ამცირებს ჯანსაღი ცილების წარმოებას და ზრდის ცილოვანი აგრეგატების დაგროვებას,“ — აღნიშნავენ მკვლევარები.

ეს აღმოჩენა ხსნის კიდევ ერთ თავსატეხს, რომელსაც „ცილა-ტრანსკრიპტის გათიშვა“ ეწოდება. დაბერებისას mRNA-ს დონე და ცილების დონე ერთმანეთს აღარ ემთხვევა, რაც ნიშნავს, რომ უჯრედი ვერ ახერხებს ინსტრუქციების სწორად შესრულებას.

რა გველოდება მომავალში?

სტენფორდის გუნდი ახლა აპირებს შეისწავლოს, შესაძლებელია თუ არა ამ პროცესის მართვა. მეცნიერები გეგმავენ გაარკვიონ, შეუძლია თუ არა რიბოზომების ხარისხის კონტროლის გაუმჯობესებას ან ცილების წარმოების სიჩქარის დარეგულირებას კოგნიტური დაქვეითების შეჩერება ან შენელება.

ეს კვლევა ქმნის ახალ სამიზნეს მომავალი თერაპიისთვის. იმის ნაცვლად, რომ მხოლოდ სიმპტომებს ვებრძოლოთ, შესაძლოა, მომავალში შესაძლებელი გახდეს თავად ცილების წარმოების „ხარისხის კონტროლის“ აღდგენა ტვინში.