მეცნიერებმა შესაძლოა მიაგნეს პასუხს კითხვაზე, თუ რატომ არის ქალებში მეხსიერების დაქვეითება და ალცჰაიმერის დაავადება უფრო გავრცელებული, ვიდრე მამაკაცებში. ნორთვესტერნის უნივერსიტეტის ფეინბერგის მედიცინის სკოლის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ, რომელიც ჟურნალ Aging Cell-ში გამოქვეყნდა, ყურადღება გაამახვილა ტვინის აქამდე იგნორირებულ ნაწილზე — უჯრედშორის მატრიქსზე (ECM).

რა არის უჯრედშორისი მატრიქსი?

უჯრედშორისი მატრიქსი არის მოლეკულების ქსელი, რომელიც ავსებს სივრცეს ტვინის უჯრედებს შორის. ის ტვინის მოცულობის დაახლოებით 20%-ს შეადგენს და ფუნქციურად აგურებს შორის არსებულ დუღაბს ჰგავს. ეს სტრუქტურა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია უჯრედების კომუნიკაციისა და მეხსიერების შენარჩუნებისთვის.

კვლევის თანახმად, მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში ესტროგენის დონის მკვეთრი ვარდნა პირდაპირ აზიანებს ამ მატრიქსს. ეს კი იწვევს ტვინის უჯრედების მუშაობის შეფერხებას, რაც საბოლოოდ მეხსიერების გაუარესებით მთავრდება.

რატომ არის ეს ქალებისთვის განსაკუთრებით საშიში?

კვლევის ავტორების თქმით, ქალის ტვინი ესტროგენის დეფიციტის მიმართ გაცილებით უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე მამაკაცის. მამაკაცებისგან განსხვავებით, ქალებში ესტროგენი ძირითადად თავად ტვინის ქსოვილში წარმოიქმნება, ხოლო მენოპაუზის შემდეგ ამ პროცესის შეფერხება პირდაპირ აისახება ჰიპოკამპზე — ტვინის იმ ნაწილზე, რომელიც მეხსიერებაზეა პასუხისმგებელი.

„ჩვენ მივიღეთ დამაჯერებელი მტკიცებულება იმისა, რომ ესტროგენი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია მეხსიერებისა და ემოციური ფუნქციებისთვის. როგორც კი მეხსიერება იკარგება, მისი აღდგენა უკიდურესად რთულია“, — განაცხადა კვლევის უფროსმა ავტორმა, დოქტორმა სერდარ ბულუნმა.

მკურნალობის ახალი პერსპექტივები

დღეს არსებული ალცჰაიმერის საწინააღმდეგო თერაპიები, როგორიცაა ლეკანემაბი, ძირითადად ამილოიდური ცილების დაგროვების მოშორებაზეა ორიენტირებული. თუმცა, მათი ეფექტი მეხსიერების შენარჩუნებაზე ხშირად მცირეა ან საკამათო.

მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ მკურნალობის ახალი სტრატეგია შესაძლოა სწორედ უჯრედშორისი მატრიქსის აღდგენაზე იყოს მიმართული. ეს მიდგომა უფრო ეფექტური იქნება, ვიდრე მხოლოდ დაავადების სიმპტომებთან ბრძოლა.

მიუხედავად იმისა, რომ ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპია (HRT) განიხილება როგორც ერთ-ერთი გამოსავალი, კვლევები მის შედეგებზე ამ დრომდე არაერთგვაროვანია. მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ საჭიროა მეტი დაკვირვება, რათა დადგინდეს, რა ასაკში და რა ტიპის მკურნალობაა ყველაზე უსაფრთხო და ეფექტური პაციენტებისთვის.