ძილის დეფიციტი ადამიანის კოგნიტურ უნარებზე დამანგრეველ გავლენას ახდენს, თუმცა მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მარტივი გზა ამ ზიანის ნაწილობრივ შესამსუბუქებლად. სინგაპურის ნაციონალური უნივერსიტეტის (NUS Medicine) მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ კოფეინს აქვს უნარი, აღადგინოს სოციალური მეხსიერების ფუნქცია, რომელიც უძილობის დროს ზიანდება.

ტვინის „სოციალური“ რუკა

კვლევა, რომელიც ჟურნალ Neuropsychopharmacology-ში გამოქვეყნდა, ფოკუსირებულია ტვინის ჰიპოკამპის CA2 რეგიონზე. სწორედ ეს ზონაა პასუხისმგებელი სოციალურ მეხსიერებაზე — უნარზე, ამოვიცნოთ და გავარჩიოთ ადამიანები, რომლებთანაც წარსულში გვქონია შეხება.

ექსპერიმენტის ფარგლებში, ლაბორატორიულ ცხოველებს ხუთი საათის განმავლობაში არ აძინებდნენ, რასაც შვიდდღიანი პერიოდი მოჰყვა, როდესაც მათ წყალთან ერთად კოფეინს აწვდიდნენ. შედეგებმა აჩვენა, რომ უძილობა არღვევს ნეირონებს შორის კავშირებს, რასაც მეცნიერები სინაფსურ პლასტიკურობას უწოდებენ.

როგორ მუშაობს კოფეინი?

კოფეინი ბლოკავს ადენოზინის რეცეპტორებს. ადენოზინი არის ნივთიერება, რომელიც სიფხიზლის პერიოდში გროვდება და ტვინის აქტივობას ანელებს, რაც ძილიანობის შეგრძნებას იწვევს. კვლევის ავტორებმა აღმოაჩინეს, რომ კოფეინი არ მოქმედებს ტვინზე ქაოსურად. პირიქით, ის მიზანმიმართულად აღადგენს მხოლოდ იმ ნერვულ წრედებს, რომლებიც სოციალურ მეხსიერებაზეა პასუხისმგებელი.

„ძილის დეფიციტი არ არის მხოლოდ დაღლილობა. ის სელექციურად ანადგურებს მეხსიერების მნიშვნელოვან წრედებს. კოფეინს შეუძლია ამ პროცესის შემოტრიალება როგორც მოლეკულურ, ისე ქცევით დონეზე“, — აცხადებს კვლევის თანაავტორი, დოქტორი ლიკ-ვეი ვონგი.

მომავლის პერსპექტივები

მკვლევარები აღნიშნავენ, რომ კოფეინის სარგებელი შესაძლოა ბევრად უფრო ფართო იყოს, ვიდრე უბრალოდ სიფხიზლის შენარჩუნება. ჰიპოკამპის CA2 რეგიონი ახლა განიხილება, როგორც კვანძოვანი წერტილი, რომელიც აკავშირებს ძილის ხარისხსა და სოციალურ მეხსიერებას.

სამომავლოდ, მეცნიერები გეგმავენ შეისწავლონ, თუ როგორ ზემოქმედებს კოფეინი მეხსიერების კონსოლიდაციასა და ინფორმაციის ამოტუმბვის პროცესზე. ეს აღმოჩენა საფუძველს უყრის კოგნიტური ფუნქციების შენარჩუნების ახალ მიდგომებს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ადამიანებისთვის, ვისი პროფესიაც ხშირად მოითხოვს ძილის რეჟიმის დარღვევას.