ათწლეულების განმავლობაში ასტრონომები თავსატეხის წინაშე იდგნენ: სატურნი თითქოს არასტაბილურად ბრუნავდა, რაც მეცნიერებისთვის შეუძლებელ მოვლენად მიიჩნეოდა. პლანეტა ხან ჩქარდებოდა, ხან კი ნელდებოდა, თუმცა ჯეიმს ვების კოსმოსურმა ტელესკოპმა (JWST) ამ მისტიკურ ფენომენს წერტილი დაუსვა.

საიდუმლოს ფესვები

პრობლემა ჯერ კიდევ 2004 წელს, NASA-ს კოსმოსური აპარატის, „კასინის“ დაკვირვებებით დაიწყო. მიღებული მონაცემები მიუთითებდა, რომ სატურნის ბრუნვის სიჩქარე დროთა განმავლობაში იცვლებოდა. ეს შედეგი მეცნიერულად აუხსნელი იყო, რადგან პლანეტები, როგორც წესი, საკუთარ ბრუნვის ღერძსა და სიჩქარეს ასე მოკლე დროში არ ცვლიან.

2021 წელს ნორთამბრიის უნივერსიტეტის პროფესორმა ტომ სტალარდმა ივარაუდა, რომ სატურნის ბრუნვის სიჩქარე რეალურად უცვლელი იყო. მისი თქმით, მეცნიერები ატმოსფერულ ქარებთან დაკავშირებულ ელექტრულ სიგნალებს არასწორად ინტერპრეტირებდნენ. თუმცა, კითხვა, თუ რა იწვევდა ამ ქარებს, კვლავ ღია რჩებოდა.

ვების ტელესკოპის დეტალური კვლევა

პასუხის მისაღებად მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა ჯეიმს ვების ტელესკოპი გამოიყენა. მათ სატურნის ჩრდილოეთის პოლუსზე მიმდინარე პროცესებს ერთი სრული სატურნიული დღის განმავლობაში დააკვირდნენ. კვლევის ფოკუსში მოექცა ტრიწყალბადის კატიონი — მოლეკულა, რომელიც ატმოსფეროში ტემპერატურის მაჩვენებლის როლს ასრულებს.

ახალმა მონაცემებმა მეცნიერებს საშუალება მისცა, სატურნის ატმოსფეროს ტემპერატურისა და ნაწილაკების სიმკვრივის რუკები შეექმნათ, რაც წინა ტექნოლოგიებზე ათჯერ უფრო ზუსტი აღმოჩნდა. შედეგებმა დაადასტურა, რომ სატურნის ჩრდილოეთის ციალი მხოლოდ ვიზუალური ეფექტი არ არის.

პლანეტარული სითბური ძრავა

კვლევის თანახმად, სატურნი ფუნქციონირებს როგორც „პლანეტარული სითბური ტუმბო“. პროცესი ასე გამოიყურება:

  • ციალი ახურებს ატმოსფეროს კონკრეტულ მონაკვეთებს.
  • სითბო იწვევს ძლიერ ატმოსფერულ ქარებს.
  • ქარები წარმოქმნიან ელექტრულ დენებს.
  • ეს დენები, თავის მხრივ, კვლავ კვებავს ჩრდილოეთის ციალს.

პროფესორი ტომ სტალარდის განმარტებით, ეს სისტემა თავის თავს კვებავს. სწორედ ეს ელექტრული სიგნალები და ქარები ქმნიდა ცრუ მონაცემებს, რის გამოც დედამიწიდან დაკვირვებისას სატურნის ბრუნვა არასტაბილური ჩანდა.

მნიშვნელობა მეცნიერებისთვის

ეს აღმოჩენა სცდება მხოლოდ სატურნის შესწავლას. მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი ურთიერთქმედება შესაძლოა სხვა პლანეტებზეც მიმდინარეობდეს. კვლევა ადასტურებს, რომ პლანეტის ატმოსფეროსა და მის მაგნიტოსფეროს შორის კავშირი გაცილებით მჭიდროა, ვიდრე აქამდე გვეგონა. შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალში Journal of Geophysical Research: Space Physics.