კოსმოსური ტელესკოპის, „ჯეიმს ვების“ (JWST) მეშვეობით, მეცნიერებმა 700 სინათლის წლის დაშორებით მდებარე ეგზოპლანეტა WASP-94A b-ზე უჩვეულო ამინდის ციკლი აღმოაჩინეს. პლანეტაზე, რომელიც „ცხელი იუპიტერების“ კატეგორიას მიეკუთვნება, დილის საათებში ქვის მინერალებისგან შემდგარი ღრუბლები ჩნდება, რომლებიც დღის ბოლოს ქრება.

როგორ მუშაობს პლანეტის ამინდი?

მკვლევარებმა დააკვირდნენ, თუ როგორ მოძრაობს პლანეტა თავისი ვარსკვლავის წინ. ამ პროცესში ტელესკოპმა პლანეტის წინა და უკანა მხარეები ცალ-ცალკე შეისწავლა. დადგინდა, რომ დილის მხარე, სადაც ქარი გრილი ღამის მხარიდან ცხელ დღის მხარეს უბერავს, მაგნიუმის სილიკატის ღრუბლებითაა დაფარული.

საღამოს მხარე კი, პირიქით, თითქმის სუფთაა. მეცნიერები ამ ფენომენს ორნაირად ხსნიან: ან ძლიერი ქარები ატმოსფეროს სიღრმეში ითრევს ღრუბლებს, ან 1000 გრადუსზე მეტ ტემპერატურაზე ისინი უბრალოდ ორთქლდება, დედამიწაზე დილის ნისლის გაფანტვის მსგავსად.

რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?

ჯონ ჰოპკინსის უნივერსიტეტის პროფესორის, დევიდ სინგის თქმით, ეგზოპლანეტების შესწავლისას ღრუბლები ხშირად ხელს უშლიდა მეცნიერებს ატმოსფეროს დეტალურ დანახვაში. ეს ჰგავდა „ნისლიანი ფანჯრიდან ყურებას“. „ჯეიმს ვებმა“ კი საშუალება მისცა ასტრონომებს, პირველად გამოეყოთ ატმოსფეროს სუფთა ნაწილი ღრუბლიანისგან.

ამ დაკვირვებებმა პლანეტის ქიმიური შემადგენლობის შესახებ არსებული წარმოდგენებიც შეცვალა. მანამდე არსებული მონაცემებით, WASP-94A b იუპიტერზე ბევრად მეტ ნახშირბადსა და ჟანგბადს შეიცავდა. ახალი კვლევის შედეგად გაირკვა, რომ ეს მაჩვენებლები გაცილებით დაბალია, რაც პლანეტას ჩვენი მზის სისტემის გიგანტებს უფრო ამსგავსებს.

მომავალი კვლევები

WASP-94A b-ს გარდა, მსგავსი ღრუბლოვანი ციკლები მეცნიერებმა კიდევ ორ პლანეტაზე, WASP-39 b-სა და WASP-17 b-ზე დააფიქსირეს. სამომავლოდ, მკვლევარები გეგმავენ „ჯეიმს ვების“ პროგრამის გაფართოებას, რათა სხვადასხვა ეგზოპლანეტის ატმოსფერული პროცესები უფრო ფართო მასშტაბით შეისწავლონ.