დაახლოებით 4.6 მილიარდი წლის წინ, ახალგაზრდა მზის გარშემო გაზისა და მტვრის მასიური დისკო ტრიალებდა. სწორედ ამ ქაოსიდან დაიწყო პლანეტების ფორმირების რთული პროცესი, რომლის დეტალები მეცნიერებისთვის დღემდე კვლევის საგანს წარმოადგენს. გერმანიის მაქს პლანკის მზის სისტემის კვლევის ინსტიტუტის (MPS) მკვლევრებმა ახალი კვლევით დაადგინეს, რომ ამ პროცესში გადამწყვეტი როლი იუპიტერის ორბიტის მიღმა არსებულმა რგოლმა ითამაშა.

მტვრის ხაფანგი კოსმოსში

მეცნიერების დასკვნით, ეს რგოლი მუშაობდა როგორც პლანეტესიმალების — პლანეტებისა და ასტეროიდების „საშენი მასალის“ — წარმოების უაღრესად ეფექტური და მრავალფეროვანი ქარხანა. სიმულაციებმა აჩვენა, რომ ამ ზონაში დაახლოებით ორი მილიონი წლის განმავლობაში განსხვავებული შემადგენლობის ობიექტები იქმნებოდა.

პროცესი იუპიტერის აქტიურობით იყო განპირობებული. როდესაც გიგანტმა პლანეტამ თავისი ორბიტის მიმდებარე მასალა „მოაგროვა“, მის გარშემო გაზის წნევის ზონა შეიქმნა. ეს ზონა მტვრის ნაწილაკებს იჭერდა და ქმნიდა ე.წ. „მტვრის ხაფანგებს“. სწორედ აქ გროვდებოდა პატარა ნაწილაკები, რომლებიც შემდგომში დიდ სხეულებად ყალიბდებოდა.

მეტეორიტები, როგორც გასაღები

მკვლევრებმა პირველად შეძლეს ლაბორატორიულად შესწავლილი მეტეორიტების მონაცემების კომპიუტერული სიმულაციით გამეორება. ეს მიღწევა მნიშვნელოვანია, რადგან მეტეორიტები მზის სისტემის ადრეული ისტორიის „ცოცხალი“ მოწმეები არიან. კვლევა განსაკუთრებით ფოკუსირებული იყო ნახშირბადით მდიდარ ქონდრიტებზე.

„ჩვენ პირველად შევძელით მეტეორიტების ლაბორატორიული კვლევების შედეგების ზუსტად რეპროდუცირება ადრეული მზის სისტემის კომპიუტერული სიმულაციების გამოყენებით“, — აცხადებს MPS-ის დირექტორი თორსტენ კლაინე.

სიმულაციებმა გამოავლინა, რომ პლანეტესიმალების რამდენიმე თაობა ჩამოყალიბდა ერთი და იმავე რგოლში, უბრალოდ, სხვადასხვა დროს. დროთა განმავლობაში, იუპიტერმა შეცვალა დისკოს დინამიკა, რამაც გამოიწვია მყიფე და უფრო მყარი მასალების დაგროვება სხვადასხვა პროპორციით.

  • ადრეული ეტაპი: პირველი 500 000 წლის განმავლობაში დომინირებდა მყიფე, მტვრიანი მასალა.
  • შემდგომი ეტაპი: მომდევნო მილიონი წლის განმავლობაში გაიზარდა უფრო მყარი კომპონენტების წილი.
  • შედეგი: ამ პროცესმა განაპირობა მრავალფეროვანი კოსმოსური სხეულების გაჩენა, რომლებიც დღეს ჩვენს ასტეროიდულ სარტყელში გვხვდება.

ეს კვლევა ადასტურებს, რომ მტვრის ხაფანგები მზის სისტემის ფორმირების მთავარი „სამშობიარო“ იყო. მომავალში მეცნიერები გეგმავენ კიდევ უფრო მეტი მეტეორიტის ტიპის წარმოშობის შესწავლას იმავე მოდელის გამოყენებით.