გარემოსდაცვითი და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მკვლევარები ახალ, ნაკლებად ცნობილ, თუმცა მზარდ საფრთხეზე საუბრობენ. საუბარია „თავისუფლად მცხოვრებ ამებებზე“, რომლებიც ბუნებრივად გვხვდება წყალსა და ნიადაგში, თუმცა გლობალური დათბობის ფონზე მათი გარკვეული სახეობები ადამიანის ჯანმრთელობისთვის სულ უფრო საშიში ხდება.

სამეცნიერო ჟურნალ Biocontaminant-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, ამებების ეს ჯგუფი დღემდე სათანადოდ არ იყო შეფასებული საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რისკების კონტექსტში. მეცნიერები მიუთითებენ, რომ კლიმატის ცვლილება, წყალმომარაგების მოძველებული ინფრასტრუქტურა და სუსტი მონიტორინგის სისტემები იმ ფაქტორებს შორისაა, რომლებიც ამ საშიში ორგანიზმების კონტროლს ართულებს.

რატომ არის ეს ამებები საშიში?

ამებები ერთუჯრედიანი ორგანიზმებია, რომლებიც ჩვეულებრივ ტბებში, მდინარეებსა და ნიადაგში ბინადრობენ. მათი უმრავლესობა ადამიანისთვის უვნებელია, თუმცა არსებობს გამონაკლისებიც. ყველაზე ცნობილი მაგალითია Naegleria fowleri, რომელსაც ხშირად „ტვინის მჭამელ ამებას“ უწოდებენ. ეს მიკროორგანიზმი იწვევს იშვიათ, მაგრამ უკიდურესად სასიკვდილო ინფექციას, თუ დაბინძურებული წყალი ადამიანის ორგანიზმში ცხვირის გზით მოხვდება.

„ამ ორგანიზმებს განსაკუთრებით საშიშს ხდის მათი უნარი, გადაურჩნენ პირობებს, რომლებიც სხვა მიკრობებს კლავს“, — აცხადებს კვლევის თანაავტორი, სუნ იატ-სენის უნივერსიტეტის მეცნიერი ლონგფეი შუ. მისი თქმით, ამებებს შეუძლიათ გაუძლონ მაღალ ტემპერატურას, ქლორის შემცველ დეზინფექტანტებს და იარსებონ წყალგაყვანილობის სისტემებშიც კი, რომლებსაც მოსახლეობა უსაფრთხოდ მიიჩნევს.

„ტროას ცხენის“ ეფექტი

საფრთხე მხოლოდ თავად ამებებით არ შემოიფარგლება. მკვლევარები აფრთხილებენ, რომ ამებებს შეუძლიათ გახდნენ სხვა მავნე მიკრობების „საცხოვრებელი“. ბაქტერიები და ვირუსები ხშირად იმალებიან ამებების შიგნით, სადაც ისინი დაცულნი არიან დეზინფექციისა და წყლის დამუშავების სხვა მეთოდებისგან.

მეცნიერები ამ ფენომენს „ტროას ცხენის ეფექტს“ უწოდებენ. ეს პროცესი საშუალებას აძლევს პათოგენებს, უფრო დიდხანს დარჩნენ სასმელი წყლის სისტემებში და უფრო ეფექტურად გავრცელდნენ. გარდა ამისა, ეს მექანიზმი, სავარაუდოდ, ხელს უწყობს ანტიბიოტიკორეზისტენტობის განვითარებასაც.

გლობალური დათბობის გავლენა

გლობალური ტემპერატურის მატება პრობლემას კიდევ უფრო ამწვავებს. სითბოს მოყვარული ამებები ვრცელდებიან იმ რეგიონებში, სადაც ადრე იშვიათობას წარმოადგენდნენ. ბოლო წლებში წყალთან დაკავშირებული დასვენების ზონებში დაფიქსირებულმა აფეთქებებმა უკვე გამოიწვია შეშფოთება მსოფლიოს რამდენიმე ქვეყანაში.

ავტორები მოუწოდებენ ხელისუფლებებს, გააძლიერონ წყლის უსაფრთხოების ზომები. მათი თქმით, აუცილებელია „ერთიანი ჯანმრთელობის“ (One Health) სტრატეგიის დანერგვა, რომელიც გააერთიანებს მედიცინას, გარემოს დაცვასა და წყლის მართვის სექტორს. უფრო ეფექტური მონიტორინგი, დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტები და გაუმჯობესებული ტექნოლოგიები წყლის გაწმენდისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.