ჯეიმს ვების კოსმოსურმა ტელესკოპმა (JWST) ულტრა-ცხელი ეგზოპლანეტის, WASP-121 b-ის ატმოსფეროში აქამდე უცნობი ასიმეტრია აღმოაჩინა. ასტრონომებმა დააფიქსირეს მკვეთრი განსხვავებები პლანეტის დილისა და საღამოს ზონებს შორის, რასაც მეცნიერები „ტერმინატორებს“ უწოდებენ.

ეს საზღვრები პლანეტის მუდმივად განათებულ და მუდმივად ბნელ მხარეებს შორის მდებარეობს. კვლევამ, რომელიც ჟურნალ Nature Astronomy-ში გამოქვეყნდა, პირველად უზრუნველყო მტკიცებულება იმისა, რომ ამ ორი ზონის ტემპერატურა და ქიმიური შემადგენლობა ერთმანეთს არ ემთხვევა.

მკვლევარებმა მონაცემები პლანეტის მიერ ვარსკვლავის გადაკვეთის (ტრანზიტის) დროს მოიპოვეს. როდესაც WASP-121 b ვარსკვლავის წინ გადის, სინათლე მის ატმოსფეროს გადის და ასტრონომებს საშუალებას აძლევს, გააანალიზონ ატმოსფერული შემადგენლობა. აღმოჩნდა, რომ საღამოს ზონა გაცილებით მეტ შუქს შთანთქავს, ვიდრე დილის ზონა.

მეცნიერთა აზრით, ეს ასიმეტრია გამოწვეულია პლანეტაზე არსებული მძლავრი ატმოსფერული ქარებით. აღნიშნული ქარები სითბოს პლანეტის ცხელი მხარიდან ცივი მხარისკენ გადააქვს. რადგან ქარები პლანეტის ბრუნვის მიმართულებით, აღმოსავლეთისკენ მოძრაობენ, ისინი საღამოს ზონას გაცილებით მეტად აცხელებენ. ტემპერატურის მატებასთან ერთად, ატმოსფერო ფართოვდება, რაც მას უფრო მეტი გამოსხივების შთანთქმის საშუალებას აძლევს.

კვლევამ ასევე გამოავლინა განსხვავება წყლისა და ნახშირბადის მონოქსიდის განაწილებაში. მაღალ ტემპერატურაზე წყლის მოლეკულები იშლება, რაც ხსნის, თუ რატომ არის წყლის შემცველობა შედარებით დაბალი პლანეტის უფრო ცხელ მონაკვეთებში. WASP-121 b-ის დღის მხარეს ტემპერატურა დაახლოებით 2770 კელვინს (2500°C), ხოლო ღამის მხარეს 1000 კელვინს (725°C) აღწევს.

კომპიუტერულმა სიმულაციებმა აჩვენა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მოდელები ასიმეტრიას სწორად პროგნოზირებდნენ, რეალური ეფექტი უფრო ძლიერი აღმოჩნდა. მკვლევარები ვარაუდობენ, რომ დილის ზონაში შესაძლოა არსებობდეს მინერალური ღრუბლები, რომლებიც ინფრაწითელ გამოსხივებას ბლოკავს, თუმცა ამის საბოლოოდ დასადასტურებლად უფრო მოწინავე მოდელირებაა საჭირო.

ეს აღმოჩენა ახალ გზას უხსნის ეგზოპლანეტების ატმოსფეროების შესწავლას. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ მსგავსი მეთოდის გამოყენებით სხვა მსგავსი ტიპის პლანეტებსაც გამოიკვლევენ, რათა უკეთ გაიგონ მათი სამგანზომილებიანი სტრუქტურა და ატმოსფერული პროცესები.