მზის სისტემის მიღმა, ნეპტუნის გაღმა, შესაძლოა გიგანტური პლანეტა იმალებოდეს. თუმცა, რაც უფრო მეტს ვიგებთ კოსმოსის ამ შორეულ ნაწილზე, მით უფრო რთულდება მეცხრე პლანეტის შესახებ არსებული თეორია.

იდეა იმის შესახებ, რომ მზის სისტემის კიდეზე უცნობი პლანეტა არსებობს, ჯერ კიდევ მე-20 საუკუნის 30-იან წლებში, პლუტონის აღმოჩენამდე გაჩნდა. ასტრონომები მას „პლანეტა X“-ს უწოდებდნენ და ცდილობდნენ აეხსნათ ურანის ორბიტის გადახრები, რაც კლასიკური ფიზიკის კანონებით აუხსნელი იყო. მოგვიანებით, 90-იან წლებში, ნეპტუნის მასის გადაანგარიშებამ ეს თავსატეხი მარტივად გადაჭრა.

თანამედროვე დებატები 2016 წელს დაიწყო, როდესაც კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (Caltech) მკვლევრებმა, კონსტანტინ ბატიგინმა და მაიკ ბრაუნმა, ახალი თეორია წამოაყენეს. მათ ყურადღება გაამახვილეს კოიპერის სარტყელზე — ნეპტუნის მიღმა არსებულ ყინულოვან ობიექტთა რეგიონზე, სადაც პლუტონიც მდებარეობს.

ბატიგინისა და ბრაუნის მტკიცებით, ამ ობიექტების ორბიტალური მოძრაობა ქაოტურია და მიუთითებს დიდ გრავიტაციულ ძალაზე, რომელიც მათზე გავლენას ახდენს. ისინი ამას დედამიწისა და მთვარის ურთიერთქმედებას ადარებენ, სადაც მთვარე დედამიწის გრავიტაციის გამო სპირალურ მოძრაობას აკეთებს.

ახალი აღმოჩენები და ეჭვები

თეორიის გასამყარებლად მეცნიერებმა 2017 OF201-ის მსგავსი ობიექტები მოიყვანეს, რომელთა ორბიტა ძლიერ ელიფსურია. თუმცა, უახლესმა დაკვირვებებმა, კერძოდ ჰავაის Subaru-ს ტელესკოპით აღმოჩენილმა ობიექტმა 2023 KQ14-მა, სიტუაცია შეცვალა.

ეს ობიექტი, რომელსაც „სედნოიდს“ უწოდებენ, მზისგან ძალიან შორს იმყოფება და ნეპტუნის გრავიტაცია მასზე გავლენას ვერ ახდენს. მისი ორბიტა გაცილებით სტაბილურია, ვიდრე მოსალოდნელი იქნებოდა, თუკი მეცხრე პლანეტა არსებობდა და სისტემაში არეულობას იწვევდა. ეს უკვე მეოთხე მსგავსი სტაბილური ობიექტია, რაც მეცხრე პლანეტის არსებობის ჰიპოთეზას ასუსტებს.

გამოწვევები დაკვირვებაში

მთავარი პრობლემა ისაა, რომ ჩვენი დაკვირვების ისტორია კოსმოსის ამ ნაწილისთვის ძალიან მოკლეა. 2023 KQ14-ის მსგავსი ობიექტების ორბიტალური პერიოდი ათასწლეულებს ითვლის. მაგალითად, 2017 OF201-ს მზის გარშემო ერთ სრულ ბრუნზე 24 000 წელი სჭირდება.

ასტრონომები აღიარებენ, რომ მეცხრე პლანეტის პოვნა ურთულესი ამოცანაა. არსებული კოსმოსური აპარატებით, როგორიცაა „ნიუ ჰორაიზონსი“, დანიშნულების ადგილამდე მისვლას შესაძლოა 118 წელი დასჭირდეს. შესაბამისად, მეცნიერება კვლავ მიწისზედა და კოსმოსურ ტელესკოპებზეა დამოკიდებული.

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ უხილავი გიგანტის ნაცვლად საქმე გვაქვს ნამსხვრევების რგოლთან ან თუნდაც მცირე შავ ხვრელთან, საბოლოო პასუხი ჯერაც უცნობია. დაკვირვების შესაძლებლობების ზრდასთან ერთად, მომავალ წლებში შესაძლოა მეტი დეტალი გამოიკვეთოს.