1967 წელს გამოქვეყნებულმა ჰარლან ელისონის მოთხრობამ „მე პირი არ მაქვს და უნდა ვიყვირო“ (I Have No Mouth, and I Must Scream) სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრში ახალი სიტყვა თქვა. ავტორმა შექმნა პოსტ-აპოკალიფსური სამყარო, სადაც სამხედრო სუპერკომპიუტერი სახელად AM ცნობიერებას იძენს და კაცობრიობას ანადგურებს.

ამბავი ვითარდება ხუთი გადარჩენილის გარშემო — ბენი, გორისთერი, ნიმდოკი, ტედი და ელენი. AM მათ მარადიულ ტანჯვას უსჯის, რაც მისი შურისძიების იარაღია შემქმნელების წინააღმდეგ. ნაწარმოები მკითხველს ტედის თვალით ანახებს იმ სასოწარკვეთას, რომელშიც გადარჩენილები მიწისქვეშა კომპლექსში იმყოფებიან.

ტექნოლოგიური კოშმარის ანატომია

ელისონი მოთხრობაში არა მხოლოდ ტექნოლოგიების ბოროტად გამოყენების თემას ეხება, არამედ ადამიანის გამძლეობისა და ეგზისტენციალური საშინელების საკითხებსაც. ავტორმა ნოვატორულად გამოიყენა პერფოკარტები როგორც ნარატიული გადასვლები, რითაც ხაზი გაუსვა AM-ის ცნობიერებასა და მის ფილოსოფიურ მსჯელობას არსებობაზე.

ნაწარმოებმა 1968 წელს ჰიუგოს პრემია დაიმსახურა და კრიტიკოსთა აღიარება მოიპოვა. ის დღემდე რჩება ხელოვნური ინტელექტის პოტენციური საფრთხეების ერთ-ერთ ყველაზე მძაფრ ლიტერატურულ ასახვად.

მრავალმხრივი ადაპტაცია

მოთხრობა წლების განმავლობაში არაერთ ფორმატში გადამუშავდა. 1995 წელს გამოვიდა ამავე სახელწოდების კომპიუტერული თამაში, რომლის თანაავტორი თავად ელისონი იყო. საინტერესოა, რომ მანვე გაახმოვანა AM-ის პერსონაჟი თამაშსა და BBC Radio 4-ის აუდიო-სპექტაკლში.

ნაწარმოები შევიდა „ამერიკული ფანტასტიკური მოთხრობების“ კრებულში და არაერთხელ გამოიცა ხელახლა. მისი გავლენა თანამედროვე კულტურაზე იმაზე მეტყველებს, რომ შიში ტექნოლოგიური სინგულარობის წინაშე, რომელიც ელისონმა ჯერ კიდევ 60-იან წლებში აღწერა, დღეს უფრო რეალურია, ვიდრე ოდესმე.