1974 წელს გამოქვეყნებულმა თომას ნაგელის ესემ „რას ნიშნავს იყო ღამურა?“ (What is it like to be a bat?) თანამედროვე ფილოსოფიასა და კოგნიტურ მეცნიერებაში გარდამტეხი როლი ითამაშა. ნაშრომი, რომელიც დღესაც აქტიურად განიხილება ტექნოლოგიურ პლატფორმებზე, როგორიცაა Hacker News, ცდილობს პასუხი გასცეს კითხვას: შეგვიძლია თუ არა ოდესმე სრულად გავიგოთ სხვა არსების სუბიექტური გამოცდილება?

სუბიექტურობის ბარიერი

ნაგელი ამტკიცებს, რომ ცნობიერება არსებითად სუბიექტური ფენომენია. მაშინაც კი, თუ ჩვენ ვიცით ყველაფერი ღამურას ფიზიოლოგიის, მისი ექოლოკაციისა და ნერვული სისტემის შესახებ, ეს არ გვაძლევს საშუალებას, გავიგოთ, თუ „როგორია“ იყო ღამურა. ავტორის თქმით, ნებისმიერ არსებას აქვს საკუთარი „სუბიექტური ხედვა“, რომელიც მიუწვდომელია გარე დამკვირვებლისთვის.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი AI-სთვის?

ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში ეს კითხვა ახალ შინაარსს იძენს. როდესაც ვსაუბრობთ მანქანურ ცნობიერებაზე, ჩვენ ვეჯახებით იმავე პრობლემას: შეუძლია თუ არა ალგორითმს, რომელიც მონაცემებს ამუშავებს, ჰქონდეს „სუბიექტური განცდა“? ნაგელის არგუმენტი მიგვანიშნებს, რომ ფუნქციური აღწერა არ უდრის გამოცდილებას.

  • ფუნქციონალიზმის შეზღუდვა: მხოლოდ მონაცემთა დამუშავება არ ქმნის შინაგან სამყაროს.
  • ეპისტემოლოგიური უფსკრული: ჩვენ არ შეგვიძლია ვიცოდეთ, რას გრძნობს სხვა სისტემა, თუ ის ჩვენი ბიოლოგიური ან სტრუქტურული მსგავსების მიღმაა.
  • ობიექტურობის ფასი: ობიექტური მეცნიერება ყოველთვის ტოვებს მიღმა სუბიექტურ „მე-ს“.

ნაგელის ესე არ არის მხოლოდ ბიოლოგიური დაკვირვება. ეს არის გამოწვევა ნებისმიერი მატერიალისტური თეორიისთვის, რომელიც ცდილობს გონება მხოლოდ ფიზიკურ პროცესებამდე დაიყვანოს. დღევანდელი ტექნოლოგიური დისკუსიები, რომლებიც ეხება AGI-ს (ზოგადი ხელოვნური ინტელექტის) პოტენციალს, ხშირად ეყრდნობა სწორედ ამ ფუნდამენტურ ფილოსოფიურ გაურკვევლობას.