იუპიტერი თავისი გიგანტური ქარიშხლებითაა ცნობილი, რომლებიც პლანეტაზე საუკუნეების განმავლობაში მძვინვარებს. ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ მასშტაბურ მოვლენებს დედამიწისთვის უჩვეულო, უკიდურესად მძლავრი ელვისებური განმუხტვების გენერირება შეუძლია.

Juno-ს დაკვირვებები

კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ბერკლი) მკვლევარებმა NASA-ს ხომალდ Juno-ს მიერ მოწოდებული მონაცემები გააანალიზეს. 2016 წლიდან მოყოლებული, ხომალდის მიკროტალღური რადიომეტრი ატმოსფეროში არსებულ რადიოემისიებს აკვირდება, რაც მეცნიერებს ელვისებური პროცესების იდენტიფიცირების საშუალებას აძლევს.

კვლევის ავტორის, მაიკლ ვონგის განცხადებით, მიკროტალღური სენსორები კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი ღრუბლების გავლითაც აღწევენ და ელვის ენერგიის გაზომვის უკეთეს შესაძლებლობას იძლევა, ვიდრე მხოლოდ ვიზუალური დაკვირვება.

„სტელს“ სუპერქარიშხლები

2021 და 2022 წლებში იუპიტერის ჩრდილოეთ ეკვატორულ სარტყელში ქარიშხლების აქტივობა დროებით შემცირდა. ამან მეცნიერებს მისცა საშუალება, ე.წ. „სტელს“ სუპერქარიშხლები იზოლირებულად შეესწავლათ. Juno-მ აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში 12-ჯერ გადაუფრინა ასეთ ქარიშხლებს.

შედეგად, მეცნიერებმა ერთ-ერთი გადაფრენისას 206 ცალკეული მიკროტალღური იმპულსი დააფიქსირეს. შეფასებების თანახმად, ზოგიერთი ელვა დედამიწის ელვასთან შედარებით 100-ჯერ, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში გაცილებით უფრო ძლიერიც იყო.

„ჩვენ ვიცით, რომ ელვა ენერგიას რადიოტალღების, სინათლის, სითბოსა და ხმის სახით გამოყოფს. იუპიტერზე ეს პროცესი გაცილებით მასშტაბურია“, — აცხადებენ მკვლევარები.

რატომ არის იუპიტერის ელვა ასეთი მძლავრი?

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ იუპიტერის ელვა დედამიწის მსგავსი მექანიზმით ყალიბდება, თუმცა განსხვავებული ატმოსფერული შემადგენლობით. იუპიტერის ატმოსფერო წყალბადითაა გაჯერებული, სადაც ტენიან ჰაერს მაღლა აწევა უჭირს. შესაბამისად, ქარიშხლებს მეტი ენერგიის დაგროვება სჭირდებათ, რაც საბოლოოდ კატაკლიზმური სიძლიერის ელვას წარმოშობს.

ასევე განიხილება „მაშბოლების“ (mushballs) ჰიპოთეზა — ყინულისა და ამიაკის ნაზავი, რომელიც ელექტრული მუხტების გენერირებაში მონაწილეობს. თუმცა, კვლევა გრძელდება და მეცნიერები ჯერ კიდევ ეძებენ ზუსტ პასუხს კითხვაზე, თუ რატომ აღწევს იუპიტერის ელვა ასეთ კოლოსალურ ენერგეტიკულ მაჩვენებლებს.