პლასტმასის წარმოებაში ფართოდ გამოყენებადი ქიმიური ნივთიერება, შესაძლოა, განვითარებად ტვინზე უარყოფითად მოქმედებდეს და გრძელვადიანი შფოთვითი აშლილობები გამოიწვიოს. ჩიკაგოში, „ენდოკრინული საზოგადოების“ ყოველწლიურ შეხვედრაზე (ENDO 2026) წარდგენილი კვლევა ცხადყოფს, რომ ნაერთის ზემოქმედება სიცოცხლის ადრეულ ეტაპზე ქცევით ცვლილებებს იწვევს.

ბუენოს-აირესის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის პროფესორის, ოსვალდო ხუან პონცოს განცხადებით, კვლევა ადასტურებს, რომ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პლასტიფიკატორი — დი(2-ეთილჰექსილ) ფთალატი (DEHP) — პრენატალურ და პოსტნატალურ პერიოდში ქცევის მოდიფიცირებას ახდენს.

რა არის DEHP და სად გვხვდება?

DEHP არის ნივთიერება, რომელსაც პლასტმასის პროდუქტებს მოქნილობის მისანიჭებლად უმატებენ. ის გვხვდება სათამაშოებში, სამედიცინო მოწყობილობებში, საშხაპე ფარდებსა და სხვადასხვა ყოველდღიური მოხმარების ნივთში. მეცნიერები დიდი ხანია სწავლობენ ამ ქიმიკატის გავლენას ადამიანისა და ცხოველის რეპროდუქციულ და ნერვულ სისტემებზე.

კვლევის ფარგლებში, მეცნიერებმა ორსულ ვირთხებს DEHP-ის დოზები ორსულობის პირველივე დღიდან ნაშიერების ძუძუთი კვების დასრულებამდე აძლევდნენ. როდესაც ნაშიერმა მამრებმა 70 დღეს მიაღწიეს, მათ ქცევას სპეციალური ლაბირინთის (EPM) მეშვეობით დააკვირდნენ.

შფოთვის მექანიზმები და კორექცია

კვლევამ აჩვენა, რომ DEHP-ის ზემოქმედების ქვეშ მყოფი ვირთხები ლაბირინთში შფოთვის მკაფიო ნიშნებს ავლენდნენ. ისინი ერიდებოდნენ ღია სივრცეებს და ხშირად „იყინებოდნენ“ შიშის გამო. თუმცა, მკვლევრებმა საინტერესო აღმოჩენა გააკეთეს: GABA-ს აგონისტებით ან ტესტოსტერონით მკურნალობამ ნეგატიური ქცევითი ცვლილებების ნეიტრალიზება შეძლო.

ეს შედეგები მიუთითებს, რომ ადრეულ ასაკში მიღებული ქიმიური ზემოქმედებით გამოწვეული ნეიროენდოკრინული ცვლილებები, გარკვეულწილად, შექცევადია. პროფესორ პონცოს თქმით, ეს კვლევა ხაზს უსვამს გარემო ფაქტორების გავლენას ტვინის განვითარებაზე, მაშინაც კი, როდესაც ზრდასრულ ასაკში ინდივიდი აღარ არის ქიმიკატთან კონტაქტში.

მიუხედავად იმისა, რომ ცდები ვირთხებზე ჩატარდა, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მსგავსი პროცესები შესაძლოა ადამიანებზეც ვრცელდებოდეს. ენდოკრინული სისტემის დამრღვევი ქიმიკატების ზემოქმედება დაბადებამდე და დაბადებისთანავე, სამომავლო ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ რისკფაქტორად განიხილება.