საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა, კემბრიჯის უნივერსიტეტის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა დეპარტამენტის ხელმძღვანელობით, შექმნა ახალი გლობალური რუკა, რომელიც იშვიათი მიწის ელემენტების (REE) პოტენციური საბადოების ადგილმდებარეობას მიუთითებს. სამეცნიერო ნაშრომი, რომელიც ჟურნალ Nature Geoscience-ში გამოქვეყნდა, პასუხობს კითხვას, თუ რატომ კონცენტრირდება ეს უაღრესად ღირებული რესურსები პლანეტის მხოლოდ კონკრეტულ ნაწილებში.

კავშირი დედამიწის სიღრმეებთან

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ იშვიათი ლითონებით მდიდარი ვულკანური ქანები პირდაპირ კავშირშია ლითოსფეროს — დედამიწის გარე, მყარი გარსის — სისქესთან. აღმოჩნდა, რომ ყველაზე ღირებული საბადოები ძირითადად პლანეტის უძველესი და ყველაზე სქელი კონტინენტური ქერქის კიდეებზეა განლაგებული.

მეცნიერებმა ეს კავშირი 9 000-მდე ვულკანური ქანის ნიმუშის ქიმიური ანალიზითა და მიწისძვრის ტალღების გამოყენებით შექმნილი სეისმური გამოსახულებების შეჯერებით აღმოაჩინეს. სეისმური მონაცემები მკვლევრებს საშუალებას აძლევს, დაინახონ ლითოსფეროს სტრუქტურა ისევე, როგორც სონარი ასკანერებს ზღვის ფსკერს.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიებისთვის?

იშვიათი მიწის ელემენტები თანამედროვე ტექნოლოგიების ხერხემალია. მათ გარეშე წარმოუდგენელია სმარტფონების, ელექტრომობილების და ქარის ტურბინების შექმნა. მოთხოვნა ამ ლითონებზე ყოველწლიურად იზრდება, რის გამოც ქვეყნები ცდილობენ, შეამცირონ დამოკიდებულება იმპორტზე, კერძოდ კი ჩინეთზე, და საკუთარი საბადოები მოიძიონ.

„ჩვენი კვლევა გვაძლევს პროგნოზირების შესაძლებლობას, თუ სად შეიძლება ჩამოყალიბდეს ეს ქანები და შესაბამისად, სად ვიპოვოთ იშვიათი ელემენტების საბადოები“, — აცხადებს კვლევის წამყვანი ავტორი, დოქტორი ემილი ბოუმენი.

როგორ ყალიბდება საბადოები?

კვლევის თანახმად, სქელი ლითოსფერო ქმნის მაღალი წნევისა და შედარებით დაბალი ტემპერატურის პირობებს, რაც ზღუდავს მაგმის დნობას. ამის შედეგად, დედამიწის სიღრმეში მცირე რაოდენობის მაგმა წარმოიქმნება, რომელიც ნახშირორჟანგით (CO2) მდიდრდება. სწორედ ეს პროცესი უწყობს ხელს იშვიათი ლითონების დაგროვებას.

მკვლევრები გეგმავენ, კვლევა გააფართოონ და შეისწავლონ 200 მილიონ წელზე უფრო ძველი ქანები. ეს ნაბიჯი გეოლოგებს დაეხმარება, უფრო ზუსტად იწინასწარმეტყველონ მინერალური რესურსების არსებობა მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში.