ირანისა და აშშ-ის შეთანხმება: გამარჯვება თუ იძულებითი კომპრომისი?

ირანის ხელისუფლება ცდილობს, აშშ-თან მიღწეული ურთიერთგაგების მემორანდუმი (MoU) არა უკან დახევად, არამედ საკუთარ პოლიტიკურ გამარჯვებად წარმოაჩინოს. თუმცა, ამ ნარატივის გამყარება რთულია, რადგან ქვეყანამ ახლახან მძიმე საომარი მოქმედებები გადაიტანა, ეკონომიკა კი უპრეცედენტო წნეხის ქვეშაა.

ირანის პარლამენტის სპიკერმა, მოჰამად ბაღერ ყალიბაფმა, შეთანხმებას „საბოლოო გამარჯვებისკენ გადადგმული დიდი ნაბიჯი“ უწოდა. პრეზიდენტ მასუდ ფეზეშქიანის თქმით კი, შეთანხმება ირანისა და ახლო აღმოსავლეთისთვის „სრულიად განსხვავებულ რეალობას“ შექმნის.

ოფიციალური თეირანის არგუმენტი მარტივია: მათ შეძლეს აშშ-სა და ისრაელის მთავარი მიზნების ჩაშლა. ირანი არ დანებებულა, რეჟიმი არ შეცვლილა, ბირთვული პროგრამა არ განადგურებულა და „ჰეზბოლასთან“ კავშირიც შენარჩუნებულია. თუმცა, შიდა პოლიტიკურ წრეებში ეს შეთანხმება კრიტიკის ქარცეცხლშია.

პარლამენტის ეროვნული უსაფრთხოების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილემ დოკუმენტს „ირანის ამერიკულ კოლონიად ქცევის მცდელობა“ უწოდა. კრიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ვაშინგტონის ნდობა არ შეიძლება და ნებისმიერი დიპლომატიური ნაბიჯი მხოლოდ მტყუანი მანევრია.

ეკონომიკური ფაქტორი გადაწყვეტილების მიღებისას გადამწყვეტი აღმოჩნდა. სანქციებმა, ნავთობის ბაზარზე წვდომის შეზღუდვამ და მაღალმა ინფლაციამ ირანული ოჯახები მძიმე მდგომარეობაში ჩააგდო. მოქალაქეებისთვის მთავარი კითხვა არა „გამარჯვება“, არამედ ფასების კლება და ომის საფრთხის შემცირებაა.

შეთანხმების დეტალები ჯერ კიდევ გასაიდუმლოებულია, მოლაპარაკებების ახალი რაუნდი კი შვეიცარიაში პარასკევს დაიწყება. რთული საკითხები, როგორიცაა გამდიდრებული ურანის ბედი, სანქციების მოხსნის მასშტაბი და ჰორმუზის სრუტის სტატუსი, ჯერ კიდევ განხილვის საგანია.

ამასთან, რჩება გაურკვევლობა ისრაელის პოზიციასთან დაკავშირებით. პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ უარყოფს ინფორმაციას სამხრეთ ლიბანიდან ძალების გაყვანის შესახებ. ვაშინგტონსა და ისრაელს შორის არსებული ხახუნი ირანისთვის შესაძლოა სასარგებლო იყოს, თუმცა ეს შეთანხმებას უკიდურესად მყიფეს ხდის.

ირანელი საზოგადოების რეაქცია არაერთგვაროვანია. ნაწილი შეთანხმებას იმედით უყურებს, როგორც სუნთქვის საშუალებას, ნაწილი კი სკეპტიკურად აფასებს ხელისუფლების მართვის უნარს. საბოლოო ჯამში, შეთანხმების წარმატება არა სლოგანებით, არამედ კონკრეტული ეკონომიკური შედეგებითა და მშვიდობის შენარჩუნებით გაიზომება.