ციურიხის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (ETH Zurich) მკვლევარებმა ალცჰაიმერის დაავადების მკურნალობაში შესაძლო გარღვევას მიაღწიეს. პროფესორ ურსულა ქვიტერერის ხელმძღვანელობით შექმნილმა ექსპერიმენტულმა ნაერთმა, რომელიც ცნობილია როგორც „Compound 10“, ლაბორატორიულ პირობებში დაავადების პროგრესირების შეჩერების უნარი აჩვენა.

კვლევა, რომელიც თითქმის ორი ათეული წელი მიმდინარეობდა, GRK2 ცილის შესწავლას ეფუძნება. ეს ცილა ორგანიზმში უჯრედულ დონეზე სტრესის მართვასა და სიგნალებზე რეაგირებაში მონაწილეობს. თუმცა, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ დემენციის მქონე ადამიანებისა და თაგვების ტვინში ამ ცილის არააქტიური ფორმა გროვდება.

როგორ ანადგურებს GRK2 ტვინის უჯრედებს

აღმოჩნდა, რომ არააქტიური GRK2 მოლეკულები ერთიანდება და გროვდება ნერვულ უჯრედებში. ეს კლასტერები ეკვრის მიტოქონდრიებს — უჯრედის „ენერგეტიკულ სადგურებს“ — და ბლოკავს მათ ფუნქციონირებას. შედეგად, უჯრედი განიცდის ენერგიის დეფიციტს, რაც მის სიკვდილს იწვევს.

ამასთან, არააქტიური GRK2 აძლიერებს ამილოიდ-ბეტას გამომუშავებას, რაც ალცჰაიმერის დაავადების ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია. ეს ქმნის მანკიერ წრეს: ამილოიდ-ბეტა ზრდის სტრესს უჯრედებში, რაც თავის მხრივ კიდევ უფრო მეტი არააქტიური GRK2-ის დაგროვებას უწყობს ხელს.

„Compound 10“-ის როლი

მკვლევარების მიერ შექმნილმა „Compound 10“-მა შეძლო ამ დესტრუქციული ციკლის შეწყვეტა. ნაერთმა ხელი შეუშალა GRK2-ის მოლეკულების დაჯგუფებას, რამაც მიტოქონდრიებს ნორმალური მუშაობის საშუალება მისცა. შედეგად, ამილოიდური ნადების რაოდენობა შემცირდა, ხოლო ნერვული უჯრედები უფრო ჯანმრთელი დარჩა.

საინტერესოა, რომ ექსპერიმენტმა დადებითი გავლენა მოახდინა არა მხოლოდ ტვინის ფუნქციონირებაზე, არამედ თაგვების ზოგად ჯანმრთელობაზეც. მკვლევარებმა შენიშნეს გულის მუშაობის გაუმჯობესება და დაბერების პროცესების შენელება, რაც ცხოველებში ნაცრისფერი ბეწვის ნაკლებობაში გამოიხატა.

რატომ გაგრძელდა კვლევა 20 წელი?

პროფესორი ქვიტერერი განმარტავს, რომ ალცჰაიმერის კვლევა უკიდურესად ნელა მიმდინარეობს, რადგან დაავადება ასაკთანაა დაკავშირებული. თაგვების მოდელებზე დაკვირვება, რომლებიც 1.5-დან 2 წლამდე ასაკის იყვნენ, დიდ დროს მოითხოვდა. მეცნიერები ამჟამად პარტნიორ კომპანიას ეძებენ, რომელიც მზად იქნება „Compound 10“-ის კლინიკური განვითარებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანებზე გამოცდამდე გრძელი გზაა გასავლელი, ეს მიგნება გზას უხსნის ახალ სტრატეგიებს. შესაძლებელია, მომავალში ეს ნაერთი არსებულ პრეპარატებთან კომბინაციაში გამოიყენონ, რაც პაციენტების ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს.