ასტრონომები დიდი ხანია ვარაუდობდნენ, რომ პლანეტის მასასა და მის ბრუნვის სიჩქარეს შორის მჭიდრო კავშირი არსებობს. ჩვენს მზის სისტემაში ამის თვალსაჩინო მაგალითია იუპიტერი და სატურნი, რომლებიც, მიუხედავად მათი კოლოსალური ზომისა, სრულ ბრუნვას დაახლოებით 10 საათში ასრულებენ და სისტემის მთლიანი ბრუნვითი ენერგიის მნიშვნელოვან წილს ფლობენ.

ნორსვესტერნის უნივერსიტეტის CIERA-ს მკვლევრებმა, საერთაშორისო გუნდთან ერთად, ჰავაიზე მდებარე კეკის ობსერვატორიის გამოყენებით შეისწავლეს 32 შორეული გაზის გიგანტი და ყავისფერი ჯუჯა. კვლევის შედეგები, რომელიც ჟურნალ The Astronomical Journal-ში გამოქვეყნდა, ცხადყოფს მკაფიო ტენდენციას: გაზის გიგანტი პლანეტები, მასის, ზომისა და ასაკის გათვალისწინებით, უფრო სწრაფად ბრუნავენ, ვიდრე უფრო მასიური ყავისფერი ჯუჯები.

ბრუნვა, როგორც „წიაღისეული ჩანაწერი“

მკვლევრებმა გამოიყენეს Keck Planet Imager and Characterizer (KPIC) — უნიკალური ხელსაწყო, რომელიც საშუალებას იძლევა, განცალკევდეს შორეული სამყაროებიდან მომავალი სინათლე. პლანეტის ბრუნვისას ატმოსფერული მახასიათებლები სპექტრში ცვლილებებს იწვევს, რაც მეცნიერებს ბრუნვის სიჩქარის ზუსტად გაზომვის საშუალებას აძლევს.

ბრუნვა არის პლანეტის ფორმირების „წიაღისეული ჩანაწერი“. მისი გაზომვით ჩვენ შეგვიძლია აღვადგინოთ ის ფიზიკური პროცესები, რომლებმაც ეს სამყაროები ასობით მილიონი წლის წინ ჩამოაყალიბა, - აცხადებს კვლევის წამყვანი ავტორი დინო ჩიჰ-ჩუნ ჰსუ.

ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი HR 8799 სისტემაში დაფიქსირდა. აქ იუპიტერზე 7-ჯერ უფრო მასიური გაზის გიგანტი ექვსჯერ უფრო სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე მისივე სისტემის 24-ჯერ უფრო მასიური ყავისფერი ჯუჯა. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს განსხვავება ადრეულ ეტაპზე მაგნიტურ ურთიერთქმედებებს უკავშირდება. უფრო ძლიერმა მაგნიტურმა ველმა შესაძლოა პლანეტარული დისკთან უფრო ინტენსიური ურთიერთქმედება გამოიწვია, რამაც დროთა განმავლობაში ყავისფერი ჯუჯის ბრუნვა შეანელა.

მომავალი კვლევები და ახალი ტექნოლოგიები

მკვლევრები გეგმავენ კვლევის გაფართოებას და „ხეტიალა პლანეტების“ (Rogue Planets) ბრუნვის შესწავლას. მომავალში, 2027 წელს დაგეგმილი HISPEC სპექტროგრაფის ამოქმედება მეცნიერებს საშუალებას მისცემს, დააკვირდნენ უფრო მცირე და შორეულ ობიექტებს, რაც ჩვენი მზის სისტემის უნიკალურობის უკეთ გააზრებაში დაგვეხმარება.