შავი ჭირი ხშირად შუა საუკუნეების ევროპასთან ასოცირდება, თუმცა უახლესი კვლევა, რომელიც ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა, ამ დაავადების ისტორიას ათასობით წლით უკან, პრეისტორიულ ხანაში აბრუნებს. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სასიკვდილო ბაქტერია ადამიანებს ჯერ კიდევ 5500 წლის წინ, მონადირე-შემგროვებელთა ჯგუფებში ანადგურებდა.

საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა აღმოსავლეთ ციმბირში, ბაიკალის ტბის მახლობლად, ოთხი სხვადასხვა სასაფლაოდან ამოღებული ნეშტების დნმ-ის ანალიზი ჩაატარა. უძველესი კბილების გენეტიკური მასალის შესწავლით, მეცნიერებმა ჭირის ბაქტერიის, Yersinia pestis-ის, აქამდე უცნობი, ადრეული შტამები აღადგინეს.

„დიდი ხანია მიმდინარეობს კამათი იმის შესახებ, იყვნენ თუ არა ჭირის ადრეული ფორმები მსუბუქი, თუ აგრესიული. ჩვენმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს უძველესი შტამები უკვე უკიდურესად მომაკვდინებელი იყო“, — აცხადებს კვლევის თანაავტორი, პროფესორი ესკე ვილერსლევი.

მკვლევარებმა 46 ნეშტიდან 18-ში ბაქტერიის დნმ აღმოაჩინეს. ინფიცირების მაჩვენებელი, რომელიც 40%-ს უახლოვდება, მნიშვნელოვნად აღემატება შუა საუკუნეების ზოგიერთ სამარხში დაფიქსირებულ მონაცემებს. რადიოკარბონულმა დათარიღებამ აჩვენა, რომ ეპიდემიები მოკლე დროში ვრცელდებოდა და ხშირად მთლიან ოჯახებს იწირავდა.

აღსანიშნავია, რომ უძველეს შტამებში მეცნიერებმა აღმოაჩინეს განსაკუთრებული „სუპერანტიგენი“ — ტოქსიკური გენეტიკური ფაქტორი, რომელიც შემდგომ პერიოდის ჭირის შტამებში აღარ გვხვდება. ეს ფაქტორი იწვევს იმუნურ რეაქციას და ორგანიზმში მძიმე ანთებით პროცესებს, რაც ინფექციას კიდევ უფრო საშიშს ხდიდა.

ისტორიულად მიიჩნეოდა, რომ ჭირის ადრეულ ფორმებს არ გააჩნდათ ის მექანიზმები, რაც მოგვიანებით რწყილების საშუალებით გავრცელების საშუალებას იძლეოდა. თუმცა, ახალი მონაცემები მიუთითებს, რომ დაავადება შესაძლოა პირდაპირ მღრღნელებისგან, კერძოდ, მარმოტებისგან გადადიოდა ადამიანებზე.

ეს აღმოჩენა ადასტურებს, რომ ჭირის ეპიდემიები კაცობრიობის ისტორიის განუყოფელი ნაწილია და პრეისტორიულ პერიოდშიც ისეთივე დამანგრეველი შედეგები მოჰქონდა, როგორც მოგვიანებით, ქალაქების ჩამოყალიბების ეპოქაში. კვლევა ასევე განამტკიცებს ვერსიას, რომ ჭირის წარმოშობის კერა ცენტრალური ან ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზია იყო.